TMS 29 Enflasyon Muhasebesi Nasıl Uygulanır? Adım Adım Rehber

Türkiye 2023 yıl sonundan bu yana yüksek enflasyonlu ekonomi kabul edildiğinden, TFRS uygulayan şirketler TMS 29'u, BOBİ FRS uygulayan şirketler Bölüm 25'i uyguluyor. Bu rehber, enflasyon düzeltmesinin mantığını ve finansal tabloların adım adım nasıl düzeltildiğini sade bir dille ve sayısal örneklerle anlatır.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Hazırlayan: Eser Sevinç, Yeminli Mali Müşavir

İçindekiler

Enflasyon muhasebesi neden gerekli?
Kimler, hangi dönemde uygular?
Endeks ve düzeltme katsayısı
Parasal / parasal olmayan ayrımı
Bilanço kalemlerinin düzeltilmesi
Kâr veya zarar tablosunun düzeltilmesi
Net parasal pozisyon kazancı / kaybı
Karşılaştırmalı tutarlar
Ertelenmiş vergi ve VUK düzeltmesi
Sık yapılan hatalar
Sık sorulan sorular

1. Enflasyon muhasebesi neden gerekli?

Finansal tablolar tarihî maliyetle tutulur: 2021'de alınan bir makine bugün hâlâ 2021 lirasıyla, geçen ay alınan stok ise geçen ayın lirasıyla görünür. Fiyatlar hızla arttığında bu tutarlar toplanamaz hale gelir; varlıklar düşük, kâr ise olduğundan yüksek görünür. TMS 29'un amacı tabloların tamamını raporlama dönemi sonundaki satın alma gücüyle (cari ölçü birimiyle) ifade etmektir. Böylece bilanço, gelir tablosu ve karşılaştırmalı tutarlar aynı "para birimiyle" okunabilir.

2. Kimler, hangi dönemde uygular?

KGK, üç yıllık kümülatif TÜFE artışının %100'ü aşması üzerine 31.12.2023 ve sonrasında sona eren hesap dönemlerinde enflasyon muhasebesinin uygulanacağını duyurdu. TFRS uygulayan şirketler TMS 29'u, BOBİ FRS uygulayanlar Bölüm 25'i uygular. Kural her iki çerçevede de aynı mantığa dayanır; farklar daha çok sunum ve dipnot ayrıntısındadır.

Yüksek enflasyon bir yıl kalkarsa uygulama durdurulur: son düzeltilmiş tutarlar sonraki dönemin defter değeri kabul edilir (TMS 29.38, BOBİ FRS 25.25–25.26). Ara dönem (3, 6, 9 aylık) tablolarda da aynı ilkeler, ara dönem sonunun endeksiyle uygulanır.

3. Endeks ve düzeltme katsayısı

Genel fiyat endeksi olarak TÜİK'in Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) kullanılır. Bir kalemin düzeltme katsayısı şöyle bulunur:

Düzeltme katsayısı = Dönem sonu TÜFE ÷ Kalemin edinildiği (işlemin yapıldığı) ayın TÜFE'si

Örnek (rakamlar anlatım içindir): Dönem sonu endeksi 3.000, makinenin alındığı ayın endeksi 1.200 ise katsayı 2,5'tir. Defterde 400.000 TL görünen makine düzeltilmiş tabloda 1.000.000 TL olarak yer alır. Aynı mantık birikmiş amortisman için de uygulanır; düzeltilmiş net değer, düzeltilmiş maliyetten düzeltilmiş birikmiş amortisman düşülerek bulunur.

4. Parasal / parasal olmayan ayrımı

Düzeltmenin ilk ve en kritik adımı her bilanço hesabını sınıflandırmaktır:

Parasal kalemler (düzeltilmez)	Parasal olmayan kalemler (düzeltilir)
Kasa, banka, döviz mevduatı	Stoklar
Ticari ve diğer alacaklar, verilen depozitolar	Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar
Ticari ve diğer borçlar, banka kredileri	Peşin ödenmiş giderler, verilen sipariş avansları
Ödenecek vergiler, karşılıklar (tutarı belli olanlar)	Alınan sipariş avansları, ertelenmiş gelirler
—	Sermaye, yedekler ve geçmiş yıllar kârları (özkaynak)

Avanslar, peşin ödenmiş giderler ve ertelenmiş gelirler gibi "ileride mal veya hizmetle kapanacak" kalemler parasal olmayan sayılır. Endekse bağlı alacak ve borçlar ise sözleşmesine göre değerlendirilir. Yanlış sınıflandırma hem bilançoyu hem net parasal pozisyon tutarını bozar.

5. Bilanço kalemlerinin düzeltilmesi

Stoklar: Alış aylarına göre katmanlar halinde (ilk giren ilk çıkar gibi) düzeltilir. Düzeltilmiş tutar net gerçekleşebilir değeri aşamaz.
Duran varlıklar: Her varlık edinim ayının endeksiyle; sonradan yapılan eklemeler kendi aylarıyla düzeltilir. Amortisman düzeltilmiş maliyetten hesaplanır.
Özkaynak: Ödenmiş sermaye ve diğer katkılar katkı tarihinden, yedekler oluştukları tarihten itibaren düzeltilir. Daha önce yapılmış yeniden değerleme artışları elimine edilir.
Geçmiş yıllar kârları: Doğrudan endekslenmez; bilançonun diğer kalemleri düzeltildikten sonra "denkleştirici" kalem olarak türetilir.
Geri kazanılabilir tutar sınırı: Düzeltilmiş tutar varlığın geri kazanılabilir tutarını aşıyorsa değer düşüklüğü ayrılır (TMS 29.19).

6. Kâr veya zarar tablosunun düzeltilmesi

Gelir ve giderler gerçekleştikleri ayın endeksiyle dönem sonuna taşınır. Ocak ayında elde edilen 1.000.000 TL hasılat, Ocak endeksi 2.000 ve dönem sonu endeksi 3.000 ise 1.500.000 TL olarak raporlanır. Aylık veri yoksa ortalama endeks bir yaklaşım olabilir; ancak KGK rehberi aylık yöntemi esas alır.

Bazı kalemler bilançodan türetilir: amortisman düzeltilmiş duran varlık değerinden, satışların maliyeti düzeltilmiş stok hareketlerinden, duran varlık satış kârı ise düzeltilmiş net defter değerinden hesaplanır. Bu nedenle düzeltilmiş tablolarda satış kârı çoğu zaman defterdekinden düşük çıkar.

7. Net parasal pozisyon kazancı / kaybı

Enflasyon döneminde nakit ve alacak tutan işletme satın alma gücü kaybeder; borçlu işletme ise kazanır. Bu etki net parasal pozisyon (NPP) kazancı veya kaybı olarak kâr veya zarar tablosunda ayrı bir kalemde gösterilir. Uygulamada NPP, parasal olmayan kalemlere, özkaynağa ve gelir tablosuna yapılan bütün düzeltmelerin karşı tarafıdır; doğru hesaplandığında bilanço kendiliğinden denkleşir. Bağımsız bir kontrol olarak NPP, dönem içindeki parasal pozisyonun aylık endeks değişimleriyle çarpılarak da yaklaşık hesaplanabilir; iki yöntem arasındaki büyük fark sınıflandırma hatasına işaret eder.

8. Karşılaştırmalı tutarlar

Önceki yılın tabloları da cari dönem sonu ölçü birimine taşınır (TMS 29.34). Bunun için önceki yılın tüm tutarları cari dönem sonu TÜFE ÷ önceki dönem sonu TÜFE katsayısıyla çarpılır. Ara dönemde (ör. 30 Haziran) kâr veya zarar, nakit akış ve özkaynak değişim tablolarının karşılaştırması önceki yılın aynı dönemidir ve o dönemin de ayrıca düzeltilmiş olması gerekir.

9. Ertelenmiş vergi ve VUK düzeltmesi

Enflasyon düzeltmesi varlıkların finansal tablo değerini artırır, vergi değerini ise artırmaz; aradaki fark ertelenmiş vergi doğurur (TMS 29.32, TMS 12). BOBİ FRS'de ertelenmiş vergi sunumu büyük işletmeler için zorunludur.

VUK'a göre yapılan enflasyon düzeltmesi (Yİ-ÜFE ile) vergi amaçlıdır. TFRS/BOBİ FRS tablolarında VUK düzeltmesinin etkileri (ör. 698, 648/658, sermaye düzeltmesi farkları) önce ayrıştırılır, kalemler sonra TMS 29'a göre TÜFE ile yeniden düzeltilir. Aksi halde aynı enflasyon etkisi iki kez sayılır.

10. Sık yapılan hatalar

Avans ve peşin ödenmiş giderleri parasal saymak.
Geçmiş yıllar kârlarını doğrudan endekslemek (denkleştirici kalem olarak türetilmelidir).
VUK enflasyon düzeltmesi kayıtlarını ayrıştırmadan TÜFE düzeltmesi eklemek.
Gelir tablosunu yıllık ortalama endeksle düzeltip satış kârı ve amortismanı türetmemek.
Karşılaştırmalı tutarları cari ölçü birimine taşımayı unutmak.
Düzeltilmiş stok tutarını net gerçekleşebilir değerle karşılaştırmamak.

Enflasyon düzeltmesini e-defterden otomatik yapın.

YMM.NET Bağımsız Denetim Programı; hesapları parasal/parasal olmayan olarak önerir, edinim tarihlerini e-defterden bulur, stokları ve gelir tablosunu aylık endeksler, VUK düzeltmesini ayrıştırır, NPP'yi iki yöntemle kontrol eder ve düzeltme kayıtlarını çalışma kağıtlarıyla birlikte üretir. Hesaplamalar KGK TMS 29 Uygulama Rehberi'ndeki örneklerle test edilir.

Örnek dosyayı aç Metodolojiyi okuyun

11. Sık sorulan sorular

TMS 29 ne zamandan beri uygulanıyor?

KGK, Türkiye'deki üç yıllık kümülatif TÜFE artışının %100'ü aşması üzerine 31.12.2023 ve sonrasında sona eren hesap dönemlerinin finansal tablolarında TMS 29'un (BOBİ FRS uygulayanlar için Bölüm 25'in) uygulanacağını duyurdu. Yüksek enflasyon şartları devam ettikçe uygulama her yıl sürer.

Enflasyon düzeltmesinde hangi endeks kullanılır?

TMS 29 ve BOBİ FRS Bölüm 25'te genel fiyat endeksi olarak TÜİK'in yayımladığı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) kullanılır. VUK'taki enflasyon düzeltmesinde kullanılan Yİ-ÜFE TFRS/BOBİ FRS düzeltmesi için kullanılmaz.

Düzeltme katsayısı nasıl hesaplanır?

Düzeltme katsayısı, raporlama dönemi sonundaki TÜFE'nin kalemin edinildiği (ya da işlemin yapıldığı) aydaki TÜFE'ye bölünmesiyle bulunur. Örneğin dönem sonu endeksi 3.000, edinim ayı endeksi 1.500 ise katsayı 2'dir ve 100.000 TL'lik kalem 200.000 TL'ye düzeltilir.

Parasal kalemler düzeltilir mi?

Hayır. Nakit, alacaklar ve borçlar gibi parasal kalemler zaten dönem sonu satın alma gücüyle ifade edildiğinden düzeltilmez. Bu kalemleri elde tutmanın enflasyon karşısındaki kazanç veya kaybı net parasal pozisyon kazancı/kaybı olarak kâr veya zararda gösterilir.

Net parasal pozisyon kazancı veya kaybı nedir?

Parasal varlıklar parasal borçlardan fazlaysa işletme enflasyon karşısında satın alma gücü kaybeder (kayıp); parasal borçlar fazlaysa kazanç oluşur. Uygulamada bu tutar, parasal olmayan kalemlere, özkaynağa ve gelir tablosu kalemlerine yapılan düzeltmelerin karşı tarafı olarak bulunur ve kâr veya zarar tablosunda ayrı bir kalem olarak sunulur.

Karşılaştırmalı (önceki yıl) tutarlar nasıl gösterilir?

TMS 29.34 uyarınca önceki dönem finansal tabloları, cari raporlama dönemi sonundaki ölçü birimine göre yeniden ifade edilir; bunun için önceki yıl tutarları cari dönem sonu TÜFE'sinin önceki dönem sonu TÜFE'sine oranıyla çarpılır. Bu yüzden önceki yıl tutarları daha önce yayımlanan tutarlardan farklı görünür.

VUK enflasyon düzeltmesi yapıldıysa TMS 29 yine gerekir mi?

Evet. VUK düzeltmesi vergi amaçlıdır, Yİ-ÜFE kullanır ve kendi kurallarına sahiptir. TFRS/BOBİ FRS finansal tablolarında VUK düzeltmesinin etkileri ayrıştırılır, kalemler TMS 29'a göre TÜFE ile yeniden düzeltilir.

İlgili rehberler

Kaynaklar: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama; BOBİ FRS Bölüm 25; KGK TMS 29 Uygulama Rehberi (27.11.2023); KGK duyuruları. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut işlemlerde mevzuatın güncel metnine başvurunuz.