Yaşayan metodoloji sayfası

YMM.NET Bağımsız Denetim Metodolojisi v1.1

Bu yaşayan sayfa, Bağımsız Denetim Programı içinde yer alan müşteri kabulü, veri, önemlilik, risk, iddia, kanıt, destek çalışması, düzeltme, enflasyon, görüş, raporlama ve tamamlama akışının hangi denetim mantığıyla çalıştığını açıklar. Amaç, kullanıcının ekrandaki işlemi yaparken sistemin denetim dosyasına neyi, neden ve nereye bağladığını görmesidir.

v1.1 - Dijital denetim dosyası, analitik ve rapor görüşü metodolojisi
Denetim Dosyaları Panele Dön
1. Denetim Öncesi Müşteri kabulü, bağımsızlık, sözleşme ve işletmenin tanınması.
2. Planlama Önemlilik, risk, hile, analitik ve denetim yaklaşımı.
3. Saha Çalışması Hesap testleri, destek çalışmaları, teyitler ve kanıtlar.
4. Tamamlama Düzeltmeler, yanlışlıklar, kanıt yeterliliği ve kapanış kontrolleri.
5. Raporlama Finansal tablolar, dipnotlar ve bağımsız denetçi raporu.

Veri ve VUK Sunum Bakiyesi Motoru

Veri motoru, e-defter ve mizan kaynaklarını denetim dosyasına bağlar; VUK hesap bakiyelerini teknik borç/alacak farkı olarak değil, bilanço ve gelir tablosu sunum mantığıyla ortak başlangıç bakiyesi haline getirir.

  • Kaynaklar dosya bazında izlenir; başka firma veya dönem dosyasındaki kayıtlar bu dosyayı etkilememelidir.
  • E-defter ve mizan birlikte kullanılabilir; aylık/kümülatif kaynak ayrımı mükerrerlik riski açısından kontrol edilir.
  • VUK Hesap Bakiyeleri, FRS Dönüşümü, Geçiş İzi, Finansal Tablo, Nihai Tablo, Önemlilik ve Analitik aynı sunum bakiyesini esas alır.
  • Önceki dönem ve iki yıl önceye ait destek kaynakları yalnızca ilgili tablo amacıyla kullanılmalı; analitik veya çalışma kağıtlarına yanlışlıkla karışmamalıdır.

Kabul, Devamlılık ve Sözleşme Motoru

Denetim dosyası, finansal tablo üretiminden önce müşteri kabulü, bağımsızlık, etik, çıkar çatışması, sözleşme, müşteri bilgileri ve müşteri hafızası kontrolleriyle başlar.

  • Kabul/Devamlılık modülü, müşterinin kabul edilip edilmeyeceğine ilişkin denetçi kararını belgeler.
  • Denetim Sözleşmesi ekranı dönem, ücret, raporlama çerçevesi, teslim tarihi, ekip ve sorumluluk metnini üretir.
  • IT-01 müşteri bilgilerini, CBI-01 müşteri bilgi kartı ise önceki yıl bulguları, otomatik denetçi notları ve müşteri hafızasını taşır.
  • CBI-01 notları RISK-01, HIL-01, KAN-01, TAM-01 ve PL-01 formlarına aktarılabilir.

Önemlilik Motoru

Önemlilik motoru; finansal tablo geneli önemlilik, performans önemliliği ve açıkça önemsiz yanlışlık eşiğini denetim dosyasının ortak ölçütü haline getirir.

  • Hasılat, aktif toplamı, kar/zarar ve özkaynak gibi bazlardan öneri üretir.
  • Denetçinin seçtiği oran ve gerekçeyi çalışma kağıtlarına taşır.
  • Düzeltme ve yanlışlıkların rapor etkisini değerlendirmek için eşik sağlar.
  • Hesap düzeyi eşikler, fiili/beklenen yanlışlıklar, birleşik yanlışlıklar ve genel önemlilik karşılaştırmasıyla birlikte kullanılır.

Finansal Tablo İddiaları Motoru

İddialar motoru, çalışma kağıtlarını yalnızca hesap bazında değil, BDS yaklaşımındaki finansal tablo iddiaları üzerinden de izler. Böylece “çalışma tamamlandı” bilgisinin hangi denetim iddialarını desteklediği görülebilir.

  • Kaleme göre varlık/oluşum, hak ve yükümlülük, tamlık, değerleme, dönemsellik, sınıflandırma ve sunum iddiaları üretilir.
  • Bağlı form/belge, destek çalışması, kanıt, düzeltme ve denetçi sonucu dikkate alınarak iddia durumu belirlenir.
  • Açık veya riskli iddialar Tamamlama Merkezi ve kanıt değerlendirmesi için izlenebilir hale getirilir.

Risk Motoru

Risk motoru; finansal oranlar, trend, yevmiye analitiği, veri kalitesi, çalışma kağıdı eksikleri ve form/belge durumlarından risk sinyalleri üretir.

  • Analitik Merkezde risk skoru ve sinyal listesi oluşturur.
  • JRN-01, HIL-01, RISK-01, KAN-01 gibi formları önerebilir.
  • Yüksek riskli alanlarda destek çalışması ve ek kanıt ihtiyacını görünür yapar.

Analitik Motoru

Analitik motoru, e-defter ve mizan kaynaklarından finansal oran, trend, yevmiye, Benford, yuvarlak tutar, mükerrerlik, sıra bütünlüğü ve hesap hareket sinyalleri üretir.

  • Analitik bulgular Risk Engine, Assertion Engine ve Evidence Engine ile ilişkilendirilebilir.
  • Detay ekranındaki seçili bulgular ilgili form/belgeye veya düzeltme taslağına aktarılabilir.
  • Yevmiye analitiği için e-defter hareket verisi gerekir; yalnız mizan kullanılan dosyalarda test kapsamı sınırlı kalır.
  • Risk skoru ve önerilen çalışma kağıtları denetim planı ile hile riski değerlendirmesini besler.

Destek Çalışması Motoru

Destek çalışması motoru, ana form/belge ve hesap çalışma kağıtlarının altında detay testler üretir. SUP-001 ile SUP-018 arasındaki çalışmalar bu yapının çekirdeğidir.

  • Yaşlandırma, amortisman, reeskont, kur değerleme, teyit, sayım, vergi ve yasal yedek gibi alanları izler.
  • Uygun durumlarda e-defter/mizan verilerinden alt hesap seviyesinde öneri oluşturur.
  • Sonuç, düzeltme önerisi, dipnot ihtiyacı ve kanıt bağlantısı üretir.

Düzeltme Motoru

Düzeltme motoru; sınıflama, virman, değerleme ve ölçüm farklarını finansal tablo etkisiyle birlikte saklar. Bir düzeltmenin nereden doğduğu ve neleri etkilediği izlenebilir olmalıdır.

  • Cari dönem ve önceki dönem düzeltmelerini ayrı ayrı işler.
  • Finansal tablo, nihai tablo, dipnot, geçiş izi ve çalışma kağıtlarını etkiler.
  • Çalışma kağıdı, form/belge ve destek çalışması bağlantılarını denetim notu gibi saklar.
  • Manuel tablo düzeltmeleri de geçiş izi, finansal tablo ve nihai tablo üzerinde izlenebilir olmalıdır.

Enflasyon Düzeltmesi Motoru

Enflasyon düzeltmesi motoru, yüksek enflasyon şartlarını, TÜFE endekslerini, parasal/parasal olmayan hesap sınıflamasını, VUK enflasyon izlerini ve BOBİ FRS/TÜFE esaslı farkları denetim dosyasına bağlar.

  • Raporlama yılı ve önceki dönem için ayrı karar, sınıflama ve hesaplama yapılabilir.
  • Defter değeri mümkünse FRS dönüşümü ve enflasyon öncesi düzeltmelerden okunur; kullanıcı değeri varsa korunur.
  • Enflasyon farkları ilgili hesaplara etki eder; net parasal pozisyon kazancı/kaybı raporlama kalemi olarak izlenir.
  • Kanıt, dipnot ve Tamamlama Merkezi kontrolleri enflasyon düzeltmesi uygulanacak dosyalarda birlikte değerlendirilir.

Kanıt Motoru

Kanıt motoru, denetim kanıtının kendisini zorunlu olarak sisteme almak yerine; kanıt künyesini, saklama yerini, sonucunu ve denetçi değerlendirmesini dosya içinde izler.

  • Kanıt künyeleri, form/belge kayıtları ve destek çalışmaları birlikte değerlendirilir.
  • KAN-01 ve Tamamlama Merkezi kanıt eksiklerini görünür hale getirir.
  • Kanıtın hangi hesap, risk, prosedür ve rapor etkisine bağlandığı izlenir.

Görüş Motoru

Görüş motoru, denetçinin olumlu görüş, sınırlı olumlu görüş, olumsuz görüş veya görüş vermekten kaçınma kararını metin, dayanak, önemlilik, kanıt ve rapor etkisiyle birlikte çalışma kağıdına bağlar.

  • Denetçi istediği görüş türünü seçebilir; sistem tutarlılık uyarısı ve görüş metni önerisi üretir.
  • Görüş türü DUZ-01, KAN-01, TAM-01, önemlilik, iddia matrisi ve açık bulgularla tutarlı olmalıdır.
  • Seçilen görüş türü finansal rapor ve PDF çıktısındaki bağımsız denetçi raporu metnine yansır.
  • Kilit denetim konuları rapor içinden çalışma kağıdına bağlanabilir ve gerektiğinde sınırsız konu eklenebilir.

İş Akışı Motoru

İş akışı motoru, denetim dosyasını BDS mantığına göre denetim öncesi, planlama, saha çalışması, tamamlama ve raporlama aşamalarına ayırır.

  • Her ekran dosya bazlı çalışır; başka dönem veya başka firma dosyasına veri taşınmamalıdır.
  • Dosya kilidi, kaydedilmemiş değişiklik uyarısı ve süreç navigasyonu iş akışını korur.
  • Formlar, çalışma kağıtları, destekler ve düzeltmeler çapraz bağlantılarla ilerler.

Rapor Motoru

Rapor motoru; finansal tabloları, dipnotları, bağımsız denetçi raporunu, nihai tabloyu, Excel/PDF çıktılarını ve denetim dosyası çıktısını aynı veri zincirinden üretir.

  • FRS dönüşümü ve düzeltmeler finansal tablolara yansır.
  • Dipnot metinleri ve denetçi raporu çalışma kağıdı rapora bağlanır.
  • Çıktı öncesinde Tamamlama Merkezi rapor alınabilirlik kararını destekler.
  • Yazdır/PDF çıktıları tarayıcı üst/alt bilgisi olmadan, gereksiz boş kanıt veya destek bölümlerini atlayacak şekilde üretilmelidir.

Tamamlama Merkezi

Tamamlama Merkezi, dosyanın raporlanabilir olup olmadığını belirleyen kapanış kontrol alanıdır. Amaç sadece eksik saymak değil, denetçinin rapor öncesi kararını desteklemektir.

  • Çalışma kağıdı, form/belge, destek çalışması, düzeltme, kanıt ve analitik risk durumunu birlikte okur.
  • “Rapor alınabilir”, “denetçi onayıyla alınabilir” veya “rapor alınmamalı” mantığını besler.
  • TAM-01, KAN-01, DUZ-01 ve Denetçi Raporu çalışma kağıdının tamamlığını izler.