Yeni Kullanıcı
Şifremi Unuttum

Bağımsız Denetimde Gözetim Yapılarının Ayrıştırılması

Bağımsız denetim alanında son yıllarda tartışılan önemli konulardan biri, gözetim ve yetkilendirme süreçlerinin tek bir kurumda toplanmasının doğurduğu çıkar çatışması riskleridir. Denetçilerin hem yetkilendirilmesi hem etik ve kalite kontrol gözetiminin aynı otorite tarafından yürütülmesi, akademik çevrelerde “tek elden kontrol” olarak adlandırılan bir yapı yaratmaktadır.

Tek elden kontrol modeli; güç yoğunlaşması, bağımsızlık algısının zedelenmesi ve denetim kalitesi üzerinde dolaylı baskılar oluşturabileceği gerekçesiyle eleştirilmektedir.

Neden Ayrıştırılmış Bir Gözetim Yapısı Öneriliyor?

Birçok ülkede, denetimle ilgili kritik fonksiyonların farklı bağımsız kurumlara dağıtılması; hem sistemin şeffaflığını hem de kamu güvenini artıran bir yöntem olarak görülmektedir. Önerilen yapı şu gerekçelere dayanır:

  • Yetkilendirme ile denetleme fonksiyonlarının aynı elde toplanması, bağımsız denetçilerin hem lisans aldığı hem denetlendiği bir mekanizma yaratır.
  • Etik ihlaller ile kalite kontrol denetimlerinin ayrılması, süreçlerin daha uzmanlaşmış bir yapıda yürütülmesine imkân verir.
  • Çıkar çatışması riskleri minimize edilir—denetçiyi yetkilendiren kurumun aynı zamanda disiplin cezası veren kurum olmaması objektifliği güçlendirir.
  • Uluslararası uygulamalara uyum—PCAOB, FRC gibi örneklerde gözetim yapılarının parçalı ve uzmanlaşmış olduğu görülür.

Nasıl Bir Model Öneriliyor?

Akademik literatüre göre ideal yapı, üç ana fonksiyonun kurumlar arasında dağıtılması gerektiğini belirtir:

  • Yetkilendirme Kurumu: Denetçilerin lisanslanması, sınav ve yeterlilik süreçlerinin yönetilmesi.
  • Etik ve Disiplin Kurulu: Meslek etiği ihlallerinin soruşturulduğu, bağımsız bir mekanizma.
  • Kalite Güvence ve Gözetim Kurulu: Denetim kalite kontrolleri, periyodik incelemeler, raporlama standartlarının izlenmesi.
Bu modelin temel avantajı, her fonksiyonun kendi uzmanlığı içinde ayrı bir kurumsal yapıda yürütülmesi ve güç yoğunlaşmasının engellenmesidir.

Sonuç: Daha Güçlü, Daha Güvenilir Bir Denetim Ekosistemi

Ayrıştırılmış gözetim yapıları, bağımsız denetimin güvenilirliğini artırmayı, kamu yararını güçlendirmeyi ve denetim kalitesinin kurumsal baskıdan uzak şekilde sürdürülebilmesini sağlamayı amaçlar. Bu nedenle, hem akademik hem mesleki çevrelerde “çok merkezli gözetim modeli” giderek daha fazla destek görmektedir.