E-Ticaret

E-tebliğ: Elektronik ortamda tebliğ

2010-06-11T10:03:00Z

Tebliğ, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir. (Vergi Usul Yasası, madde 21)

Tahakkuk fişi hariç, vergilendirme ile ilgili olup hüküm ifade eden bilumum vesikalar ve yazılar adresleri bilinen gerçek ve tüzelkişilere posta vasıtasıyla ilmuhaberli taahhütlü olarak, adresleri bilinmeyenlere ilan yoluyla tebliğ edilir.

Tebliğ edilecek belgeler genel olarak şunlardır:

* Vergi ceza ihbarnameleri

* Bazı takdir kararları (Vergi Usul Yasası'nın mükerrer 49'uncu maddesi hükmü gereği olarak Emlak Vergisi'ne ait bedel ve değer tespitleriyle ilgili olarak yapılan tebliğler)

* Yargı organları tarafından verilen kararlar üzerine düzenlenen ödeme emirleri ile uygulamada 2 numaralı ihbarname olarak adlandırılan bildirim dolayısıyla düzenlenen ödeme emirleri.

* Defter ve belge ibrazı için gönderilen yazılar

* Veraset ve intikal vergisine beyan çağrısı

* Mükellefiyet tesisine ilişkin yazı ve yoklama fişleri

* Bilgi isteme yazıları

Tebliğ mükelleflere, bunların kanuni temsilcilerine, umumi vekillerine veya vergi cezası kesilenlere yapılır.

Tüzelkişilere yapılacak olan tebliğ, bunların başkan, müdür veya kanuni temsilcilerine, vakıflar ve cemaatler gibi tüzelkişiliği olmayan teşekküllerde bunları idare edenlere veya temsilcilerine yapılır. Tüzelkişiliklerin müteaddit (birden fazla) müdür veya temsilcisi varsa tebliğin bunlardan birine yapılması yeterli olmaktadır.

Tebliğ, kendisine tebligat yapılacak kimsenin bulunmaması halinde ikametgâh adresinde bulunanlardan veya işyerinden memur ya da müstahdemlerinden birine yapılır.

Tebliğ, bilinen adreslere yapılır. Vergi Usul Yasası'nın 107'nci maddesi gereği olarak "Maliye Bakanlığı, tebliğleri posta yerine memur vasıtasıyla da yaptırmaya yetkilidir.

Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarı ile Vergi Usul Yasası'na 107/A maddesi olarak eklenmesi öngörülen ‘Elektronik Ortamda Tebliğ' başlıklı madde uyarınca, "Bu kanun hükümlerine göre tebliğ yapılacak kimselere 93'üncü maddede sayılan usullerle bağlı kalınmaksızın, tebliğe elverişli elektronik bir adres vasıtasıyla elektronik ortamda tebliğ" yapılabilecektir.

Maliye Bakanlığı, elektronik ortamda yapılacak tebliğle ilgili her türlü teknik altyapıyı kurmaya veya kurulmuş olanları kullanmaya, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili kılınacaktır.

Bazı hallerde tebliğ ilan yolu ile de yapılabilmektedir. Vergi Usul Yasası'nın 103'üncü maddesinde belirlendiği üzere aşağıda yazılı hallerde tebliğ ilan yoluyla yapılmaktadır.

* Muhatabın adresi bilinmiyorsa,

* Muhatabın bilinen adresi yanlış veya değişmiş olur ve bu yüzden gönderilmiş olan mektup geri gelmişse,

* Başkaca nedenlerden dolayı posta ile tebliğ yapılmasına imkân bulunmazsa,

* Yabancı ülkelerde bulunanlara tebliğ yapılmasına imkân bulunmazsa,

yukarıdaki hallerde tebliğ ilanen yapılabilmektedir.

YENİ EKONOMİ

2009-04-10T15:53:00Z

“Kimilerine göre Internet sihirli bir yer ve yaşamımızı, nasıl öğrendiğimizi, nasıl eğlendiğimizi ve nasıl alışveriş yaptığımızı dahil olmak üzere bir çok şeyi değiştiren bir araç. Bazılarına göre ise, yeni bir kanal kullanmaya başladığımız. Aslına bakarsanız ikisi de doğru. Bu kör bir insanın fili tanımlaması gibi bir şey, herkes kendi açısından ne görüp ne buluyorsa ona göre tanımlamakta Interneti.” ([1]) ([2])

Tren yolu, otomobil ve otoban sistemi ekonomiyi ve işletmeleri bütünüyle nasıl değiştirdiyse, teknolojik ilerlemeler ve şimdi de İnternet “Ne yaptığımızı” ve “Nasıl yaptığımızı” değiştirmekte, firmaların işlerini her yerde ve her zaman yönetmesini olanaklı kılmakta, zaman ve yer sınırlamasını ortadan kaldırmakta; sonuç olarak yaşamımız artan bir şekilde daha da globalleşmektedir. İletişimde mesafelerin kayboluşu, belki de bu yüzyılda toplumu biçimlendiren en önemli etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Hızla değişen teknoloji, bireyleri ve işletmeleri etkilediği kadar, dünya ekonomisi, siyaset ve toplumlarda da dramatik değişiklikler meydana getirmektedir. Bu değişiklikler, şirketlerin müşterilerine ulaşım yollarını da değiştirmekte; yeni şirketler ve organizasyonlar meydana getirmekte ve şirketlerin birbirleriyle, müşterileriyle ve personeli ile iletişim yolları değişmektedir.

Bugün gündelik yaşamımızı etkileyen bilgi teknolojisindeki ilerlemenin temelinde iletişim teknolojisindeki 3 ilerleme yatmaktadır. Bunlar; telefon, televizyon ve ağlara bağlanmış bilgisayardır ve bunların her biri iş dünyası üzerinde önemli etkiler yapmıştır.

1. Telefon, 1876 yılında keşfedilmiştir. Mesafeleri yok eden telefon teknolojisi 1980’li yıllardan beri iki dönüşüm yapmıştır. Bunlardan birisi uzun mesafeli taşıma mesafesindeki artış, diğeri ise mobil (cep) telefon(u)dur. 1988 yılında okyanuslararası fiber kablo döşemesiyle aynı anda yaklaşık 40 bin konuşma yapmak mümkün olmuştur ve normal telefon hatlarıyla limitli olarak veri taşınması mümkün iken, fiber ile veri ve sesin yanında imaj ve video transferi de herhangi bir kısıtlama olmaksızın mümkün olmuştur. Diğer bir gelişme de yine 1980’li yıllarda cep telefonu teknolojisindeki ilerlemedir. Her 7 telefondan birisi mobil telefondur ve 1996 yılında yeni telefon aboneliklerinin %47’si mobil telefon aboneliğidir.

2. İkinci Dünya Savaşı sonunda, sadece 8.000 evde televizyon varken 1996 yılı itibarıyla 840 milyon evde, yani dünyanın üçte ikisinde televizyon bulunmaktadır. Televizyon, basit bir teknoloji değil, yeni bir iletişim yoludur.

3. Ağlara bağlanmış bilgisayar. Açık olarak belirtmek gerekir ki, doğru bilgiyi elde etmek ve bunu nasıl kullanacağını bilmek başarılı bir işletmecilikte hayati önem taşır. Bilgisayarlar bilgiye ulaşmada yaşamsal bir rol oynamaktadır. 1967 yılında, IBM’in kurucu Thomas Watson o zamanın en iyi bilgisayarından beş adet yapmış ve her birini 167.000 $’a satmıştı. Bu süper bilgisayarlar 13 sayfa yazı tutabiliyorlardı. Intel’in ortak kurucusu olan Gordon Moore’un kendi adıyla bilinen Moore Yasası’na göre, her 18 ayda bir bilgisayar gücü iki katına çıkacaktır. Bilgisayarların ağlara dahil olması gerek bilgi temin etmede ve gerekse kaynakları paylaşmada var olan güçlerini geniş bir esneklik sağlamaktadır. Çok geçmeden bilgisayar ağları artan rekabetçi çevrede işletmelerin başarıları için zorunlu birer araç olacaktır. 1996 yılında yapılan bir hesaplamaya göre 40.000 ABD şirketi elektronik fatura değişimini ve diğer işletmecilik formlarını bilgisayarlar arasında EDI ile gerçekleştirmekteler.([3])

Yeni ekonomi sadece donanım ve yazılımdaki gelişmelerle değil, aynı zamanda daha ucuz ve daha hızlı bir şekilde artan elektronik bağlantı tarafından şekillendirilmektedir. Özellikle Internet, küçük ve büyük işletmeler arasında işletme-işletme (b2b) ve işletme-müşteri (b2c) ilişkilerinde önemli bir araç olmaktadır. Geçmişte sadece büyük firmalar tarafından kullanılan özel ağlar kullanılarak yapılan elektronik ticaret, çoğu küçük işletmelerin bu yolu kullanmalarına engel olmuştu. Bunun en büyük nedenleri, pahalı oluşu, platform bağlılığı ve endüstrilere özgü standartlardı. Internetin tamamıyla bu engelleri elimine etmesiyle hızlı bir şekilde ağlara bağlanarak işletmeler arası elektronik ticaret yapmak mümkün olmuştur.

Günümüzde bir çok işletme dizayn ve organizasyon modellerinin elektronik ticaret çağında işletme ihtiyaçlarını gidermede yetersiz kaldığını gören firmalar, değişen müşteri ihtiyaçlarını gidermek için endüstrileri içerisinde yeni teknolojik-işletme dizaynları, işletmecilik süreci ve bütünleşmiş operasyonlara yeni standartlar getirmeye başlamışlardır. Bunlar müşteri merkezli yeniliğin, firma çapında süreç entegrasyonunun, uygulama programlarının ve sistemde daha önceden tahmin edilemeyen değişikliklerin, firmalarda organizasyon dahil olmak üzere baştan başa bir değişiklik gerektirdiğinin farkına vardılar. Bu anlamda, tamamıyla bilgisayar ve telekomünikasyon teknolojisindeki ilerlemeleri gerek mal ve hizmet üretim sürecinde ve gerekse müşteri memnuniyetinde kullanan ve bütün bunları organizasyon yapısıyla da entegre eden işletmeciliğe elektronik işletmecilik denilmektedir. Elektronik işletmeciliğe geçiş amacında olan işletmelerin değişim sürecinde şu üç soruyu cevaplamaları gerekmektedir:

1. Müşteri önceliklerimizi elektronik ticarete uyumlu olarak nasıl değiştireceğiz?

2. Bu yeni müşteri önceliklerini karşılamak için nasıl bir işletme dizaynı kurabiliriz?

3. Bunu başarabilmek ve ayakta kalabilmek için nasıl bir teknolojik yatırım yapmalıyız?

Doğal olarak, bütün bunların olabilmesi için şirket yöneticisinin elektronik işletmecilik konusundaki anlayışı birinci derecede önemlidir.

Elektronik işletmecilik ve elektronik ticaret arasındaki farka gelince: Elektronik ticaret dijital medya kullanarak alım satım yapmaktır. Elektronik işletmecilik ise, elektronik ticareti de içine alan, elektronik işlemler, yazılımlar dahil, eski işletme modellerini teknoloji yardımıyla yeniden tanımlayan ve müşteri değerini en çoklamaya yönelik bir yapıdır. Elektronik işletmecilik tamamıyla bir stratejidir ve elektronik ticaret ise elektronik işletmeciliğin çok önemli bir yüzüdür. Gün geçtikçe yeryüzündeki işletmeler ve bireyler elektronik olarak birbirlerine bağlanmaktalar.

Elektronik işletmecilikte teknoloji, işletme stratejisinde artık arkadan gelen bir unsur değil, işletmeyi yönlendiren temel neden ve sürükleyicidir. İşletme modelinin yeniden gözden geçirilerek dizayn edilmesi bir seçenek olmakta çıkıp, işletmenin hayatta kalabilmesi için birinci olarak yapılması gereken bir faaliyete dönüşür. Bu nedenle;

Elektronik işletmecilik=Yapısal Dönüşüm

Denkleminin gerçekleştirilmesi gerekir. Aksi takdirde sadece bilgisayar teknolojisini kullanarak elektronik işletmeciliğe, dolayısıyla yeni ekonomiye hazırlanılması mümkün değildir. Çünkü, elektronik işletmecilikte sonuç, uygulama yeniliği, yeni dağıtım kanalları ve en zeki yöneticileri bile şaşırtabilecek rekabetçi dinamiklerdir. Eğer teknoloji yaptığımız her şeye nüfuz ederse, işletmenin yapısal dönüşümü daha da zorlaşır, çünkü bizim dışımızdaki değişim konuları çok büyük oranlara ulaşır ve işletmede artan bir şekilde değer, maddi varlıklarda değil de, maddi olmayan varlıklarda bulunur: marka, müşteri ilişkileri, mal sağlayanlarla bütünleşme ve anahtar nitelikteki bilgi varlığındaki artış gibi.

Yeni ekonomide yapıyı daha verimli kılmak ve bilgi akışının kontrolü, fiziksel malları üretip hareket ettirmekten artan bir şekilde daha güçlü bir araç ve daha çok maliyet azaltıcı bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilgi akışının kontrolü şirketlerin sadece ürün karışımlarını değiştirmelerini gerektirmez, daha da önemlisi işletmenin rekabet ettiği çevreyi değiştirmelerini zorunlu kılar ve pazar, değişimlere ayak uyduramayan firmalara karşı oldukça acımasızdır. Örneğin 1980’li yıllarda PC piyasasına IBM ve Digital Equipment hakimken değişimlere ayak uyduramadıkları için pazarı Compaq, Dell ve Gateway gibi firmalara kaptırmışlardır. Bu nedenle organizasyonların sürekli olarak değişime ayak uydurmaları, rakiplerinden daha hızlı hareket etmeleri, hızlı karar almaları ve esnek bir organizasyon yapısı oluşturarak esaslı değişiklikleri zamanında yapmaları gerekir.

Belirleyici olmada yetersizlik eski yapılı işletme dizaynlarını başarısızlığa sürükler. Eğer işletme dizaynı hatalıysa veya eski varsayımlar üzerine kurulu ise, her ne şekilde olursa olsun bunu düzeltme veya yamama dijital ekonomide işe yaramayacaktır. Burada kabul edilen görüş, bir şirketin faaliyetine devam edebilmesi, dinamik olmasına, değişimi tahmin edebilme ve zamanlı bir şekilde müşteri taleplerindeki değişikliklere cevap vermesine bağlıdır.

İşletme dizaynının amacı, işletme ile dışarıda iş yaptırdığı partnerleri arasında sadece maliyetleri azaltıcı değil, müşteriyi mutlu etmeye yönelik esnek bir birliktelik yaratmaktır. Her işletmede yöneticiler, kendi kendilerine müşteriye yeni önerilen değeri yaratmak için teknolojiyi nasıl kullanabileceklerini sormalıdırlar. Bir çok vizyonlu firma bunu yapmaktadır. Örneğin; Domino’s Pizza, Dell ve Amazon.com gibi şirketler, ürünlerini geliştirerek, fiyatlarını düşürerek veya hizmet kalitesini genişleterek yeni müşterilerin beklentilerini karşılıyorlar.

Elektronik ticaret şirketlerin, müşterilerini dinlemelerine ve “en ucuz”, “en tanınan ve bilinen” veya “en iyi” olmalarına imkan verir. En ucuz demek malın kusurlu olduğu anlamına gelmez. Örneğin; Wal-Mart'ın "Her Gün Ucuz Fiyatlar" sloganı gibi. Bildik tanıdık olarak da McDonald's ve Coca-Cola örnek gösterilebilir. En iyi olmak hizmet sürecini iyileştirme, müşteriler ve mal sağlayıcılarla ilişkileri geliştirmede yatar. Buna en iyi örnek olarak American Express’in Geri Verme Koruma Planı verilebilir. Buna göre, Amex kredi kartı ile alışveriş yapan kimse, satın alma tarihinden itibaren 90 gün içinde, mağazaya müracaat ederek iade etmek isterse, ancak mağaza iade işlemini kabul etmezse Amex bunu, her bir eşya için 300$’ı ve yıllık 1,000 $’ı aşmamak üzere kabul etmektedir.([4])

Bilgisayar ve Internet bağlantısı olan ev sayısı hızla artmasına rağmen, Amerikalıların çoğunluğunun evinde on-line bağlantısı bulunmamaktadır. Bu kesim düşük gelir grubuna dahil daha az eğitimli, azınlık grup üyelerinden oluşmakta.

Teknolojik gelişmenin organizasyon yapısında, çalışma yerlerinde ve global işletme fırsatlarında meydana getirdiği değişiklik önemlidir. Teknolojideki hızlı değişiklik işletmelere geniş fırsatlar sunmanın yanı sıra, ekonomik ve ticaret ilişkilerini değiştirmekte ve yeni tip organizasyonlar yaratmaktadır. Özellikle, global pazarların ortaya çıkması ile işletmeler fayda-maliyet analizleri yaparak daha önceleri kendilerinin yapmaya çalıştıkları bir çok işi dışarıdaki firmalara yaptırmaya (outsourcing) başlamışlar ve nihayetinde teknoloji bağlantılarını kullanarak kendisine kendi arz ve pazarlama faaliyetlerini bunlara sahip olmaksızın yapan sanal şirketler ortaya çıkmıştır. Her ne kadar hizmet ve bilişime dayalı şirketlerin organizasyon yapıları üretim şirketlerinden farklı ise de, genel olarak şirket organizasyonlarında aşağıda belirtilen unsurlar etkili olmaya başlamıştır:

· Organizasyon yapısı hiyerarşik değil, düz bir yapı halini almış, statik bir yapıdan dinamik bir yapıya dönüşüm olmuştur.

· Gerek işletme içi farklı departmanlar arasında ve gerekse organizasyonlar arasında daha fazla takım oyunu oynanmaya başlanmıştır.

· Bireyler gerek organizasyon içinde ve gerekse organizasyonlar arasında daha fazla mobillik kazanmıştır.

· Daha esnek çalışma ortamı ve iletişim araçlarının daha çok kullanımı bilgisayar ve telekomünikasyon teknolojisindeki ilerlemeler ile mümkün olmuştur.

· Yeni pazarlara erişimi kazanmak için şirketler arasında daha çok işbirliği olacaktır.

· İşlemeler en iyi oldukları alanlar üzerine konsantre olacakla ve geri kalanını başka şirketlere yaptırmaktadırlar.

· Organizasyonlar rekabet avantajını gerçekleştirmek için öğrenme ve adapte olmada yeteneklerini geliştirmektedirler.

Globalleşme, işletmeleri organizasyon yapılarını ve pazarlarını yeniden tanımlamaya zorlamıştır ve bu yeni çevrede, işletmelerin ne yaptıklarını, nasıl yaptıklarını, nerede yaptıklarını ve kimin yaptığını tekrar gözden geçirmelerini zorunlu kılmıştır. Bu ekonomide işletmeler, herhangi bir yerde olabilecekleri gibi çalışanları herhangi bir yerde olabilir. Çalışma yeri artık merkezi bir ofis olmaktan çıkmış, çalışanın üretime katılmasını teknolojinin mümkün kıldığı herhangi bir yer olabilmektedir.(3)

İşletmelerin mal sağladıkları firmalarla ağ kullanımı yoluyla iletişimi, satış kanallarının “on-line”a dönüşümü ve on-line pazarlara katılımları gittikçe artmaktadır. Ayrıca, işletmeler ürün dizaynı, envanter yönetimi, müşteri servisi gelişimi ve yönetim maliyetlerini azaltmada ağa bağlı sistemleri daha fazla kullanmaktalar. Firmanın mal aldığı kişilerle on-line bağlantıya geçmesi şirketler için her zaman bir numaralı maliyet unsuru olan envanter maliyetlerini azaltmaktadır. Dell Yönetim Kurulu Başkanı Michael Dell bunu kitabı “Direct from Dell: Strategies That Revolutionized an Industry” adlı kitabında şu şeklide açıklar. “1993 yılında 2.9 milyar $ satışlarımız ve 220 milyon $ envanterimiz vardı. Dört yıl sonra satışlarımız 12.3 milyar $ ve envanterimiz 233 milyon $. Şu anda 8 günden az envanterimiz var ve bunu günler yerine saatlere düşürmeye çalışıyoruz.”([5])

Bütün bunlara rağmen, bir çok kişi dijital ekonominin gelişiminin hala erken çağında olduğu konusunda hemfikirdir. Amerika’daki Ulusal Üreticiler Birliği’nin bir araştırmasına göre, Amerikalı üreticilerin üçte ikisi hala işletmelerini elektronik olarak yönetmemekteler.([6])

ABD Ticaret Bakanlığı İstatistik Bürosu’nun verilerine göre perakende elektronik ticaret satışları 2000 yılının ikinci çeyreğinde yine aynı yılın ilk çeyreğine göre %5.3 artışla 5.518 milyar $ olmuştur. Elektronik ticaretin toplam perakende satışlara oranı bir önceki dönemde %0.70 iken bu dönem %0.68 olmuştur. Yani elektronik ticaretin şu anda en çok gelişmiş olduğu ABD’de bile toplam perakende satışların %99’u klasik yöntemlerle yapılmaktadır.

Dönem	Toplam Satışlar	Elektronik Ticaret Satışları	Elektronik Ticaretin Toplam Satışlar İçinde Yüzdesi
1999’un son çeyreği	821,351	5,198	0.63
2000’in ilk çeyreği	747,934	5,240	0.70
2000’in ikinci çeyreği	815,685	5,518	0.68

Veriler milyon $ dır. Elektronik ticaret satışları mal ve hizmetlerin İnternet, Extranet, EDI veya diğer online sistem yoluyla olanları kapsamaktadır. ([7])

Bilişim teknolojilerindeki ilerleme ve Internet kullanımındaki yaygınlığın bireyler üzerinde olumlu faydaları da kaçınılmazdır. 2000 yılında 1999 yılına göre %80 bir artışla Internete bağlanacak insanların sayısının 304 milyonu bulacağı hesaplanmakta ve bunun yarısına yakın bir kısmını ABD ve Kanada oluşturmaktadır.

Online İnsan Sayısı (Milyon olarak)
	Mar-99	Mar-00	Seviye artışı	yüzde artışı
Afrika	1.1	2.6	1.5	136
Asya/Pasifik	27.0	68.9	41.9	155
Avrupa	40.1	83.4	43.3	108
Orta Doğu	0.9	1.9	1.0	111
Kanada ve ABD	97.0	136.9	39.9	41
Güney Amerika	5.3	10.7	5.4	102
Kaynak: Nua Internet Surveys (5)

Internet’te iş yapmanın anlamı, işletmenin asla kapanmaması, tatil olmadan günde 24 saat haftada 7 ve yılda 365 gün yani (7x24x365) açık olmasıdır. Bu da firmanın, teknik olarak güvenli ve bununla baş edebilecek bir Internet ve ağ yapısı ile bunu kaldırabilecek bir organizasyon yapısına ve personele sahip olması ile mümkündür. Endüstriyel ekonomiler kitle üretimi şeklinde işletme modeli üzerine kurulmuştu ve bu ekonomide işletmeler ürünlerini meydana getirdikten sonra tek yönlü bir iletişim (reklam ve medya yoluyla) tüketicilere aktarırlardı. Tamamıyla interaktif bir araç olan İnternet aracılığıyla, tüketiciler istedikleri ürün hakkındaki bilgiye anında ulaşabilmekteler ve bu ekonomide güç anlamına gelen bilgi sayesinde işletmeler, rekabetçi ortamda bilgilenmiş müşterilerin ihtiyaçlarını gidermek zorunluluğunu hissetmekteler artık. Teknolojiye dayalı olarak “Yeni Ekonomi”nin gelişme dönemini yaşadığı 21. yüzyılda müşteri bilgisi, başarının temel unsurudur ve bu, müşterinin istediği şeyi, istediği yerde, zamanda ve istediği şekilde temin etmesi şeklinde özetlenebilir. Hem işletme-müşteri (b2c) hem de işletme-işletme (b2b) pazarında, bütünüyle müşteriye sahip olmak işletmecilikte nihai ödül olarak ortaya çıkmaktadır. Dijital ekonomide pazarların kontrolü, üreticilerden müşterilere ve müşteri birliklerine geçmektedir. Bu ekonomide işletmelerin değerinin tespitinde fiziki mallardan ziyade, “bit”ler şeklinde depolanan veriler büyük önem kazanmaktadır. Yahoo ve e-bay gibi sanal şirketlerde bu daha açık bir şekilde görülebilir. İnternet üzerinden alışveriş yaptıran Amazon.com “yeryüzünün en büyük kitapçısı” olarak kendini reklam etmesine rağmen, firmanın asıl büyüklüğü, “yeryüzünün en büyük müşteri veri tabanı”na sahip olmasında yatmaktadır. Amazon.com’un veri tabanında sadece müşteri ad, soyadları ile adres bilgileri yer almamakta, aynı zamanda müşteri davranışları da elektronik ortamda stoklanmış durumdadır.

Yeni Ekonomi’de iletişim iki yönlü olmaktadır: Şirketler ve onunla iş yapan diğer işletmeler telekomunikasyonu, müşterilerini tatmin etmek için; müşteriler de, çeşitli ürün ve hizmetler hakkındaki ortak ihtiyaçlarını tespitte kullanmaktadırlar. Müşterilere ait verileri biriktirmek ve analiz etmek ve bunu müşteri hakkında faydalı bilgilere dönüştürmek müşteri ihtiyaçlarını tespit etmede yeni bir yoldur. Müşteriler artık pazar sekmeninin basit bir parçası değillerdir, onlar benzer ürünlere ilgisi olan birliklerin (virtual communities) birer üyesidirler. Bu birlikler vasıtasıyla firmalar mevcut ürün ve servisleri hakkında geri beslemeye sahip olabilecekleri gibi yeni ürün ve hizmet geliştirmede de bu birliklerden yararlanırlar.

Çoğu durumda, ürünün üretiminden pazar aşamasına gelmesi arasında belli bir zaman farkı vardır ve bu fark bazı durumlarda sıfıra inmiştir. Örneğin Microsoft ve diğer yazılım firmaları ürünlerini tamamlamadan pazara ulaştırırlar. Müşteriler, tamamlanmış hale gelmeyen ürünü (yazılım sektöründe buna ürünün Beta versiyonu denilir) hiçbir bedel ödemeksizin kullanmakta ve müşteriler ürün gelişiminde yer almaktalar. Ayrıca, bir şirketin elektronik olarak müşteri ile iletişime geçmesiyle, tüketici alış davranışları analiz edilebilir ve böylece şirket, ürün ve hizmetlerini müşterilerinin istek ve arzularına göre biçimlendirebilir. Bu şirketlere hem müşterilerinin ihtiyaçları için en iyi çözümler üretilmesini sağlar hem de onlara çözüm aramadaki zamandan tasarruf sağlar. Başarılı bir şekilde bir müşteri hizmetlerine sahip olabilmesi için bir şirketin, indekslenmiş, bölünmüş ve operasyonlar için şirketin veri tabanından elde edilmiş özel amaçlı bir veri tabanı olan veri ambarı teknolojisine sahip olması gerekir. Şirketler, bu veriler arasında anlamlı ilişkiler kurarak, gerek müşteriler ve gerekse şirket stratejilerine uygun karar almada kullanırlar.

Elektronik iletişim global pazarlar yaratmaktadır. İnternet coğrafik pazar bölgelerinin önemini azaltır, çünkü herhangi bir kişinin herhangi bir yerde pazara girmesini mümkün kılar. Bir çok şirket elektronik işletmeciliği satış miktarının personel bulundurmayı gerektirecek kadar olmadığı veya buralarda personel bulundurmanın yasaklandığı ülkelere ve bölgelere satış yapmakta kullanmaya başlamıştır. Bununla birlikte gerçekleştirilen işlem miktarı düzenlemeler, vergi, kültürel ve yasal engeller gibi engeller nedeniyle görece olarak düşüktür. Global marketlere hizmet etmek bir çok karışık işletmecilik kararını gerektirir. Şu anda belki de en önemli unsur alıcı ile satıcı arasında garanti olmamasıdır. Tamamıyla elektronik bir ilişkide satıcının alıcının aldığı malın parasını ödeme, alıcının da satıcının malı göndermesi konusunda garantiye ihtiyacı vardır. ([8])

“Yeni Ekonomi”nin en yaygın olduğu ABD’de konuyla ilgili rakamsal göstergelere gelince; bu konudaki en son veriler ABD Ticaret Bakanlığı’nın Haziran 2000’de yayınlamış olduğu “Digital Economy 2000” isimli rapordur. Bu rapor adından da anlaşılacağı üzere, Yeni Ekonomi’nin ulusal ekonomideki tüm sektörler ve kesimler üzerindeki etkilerini incelemekte olup; söz konusu rapordan alınan özet mahiyetteki bir takım rakamsal ifadeler aşağıdadır:

- Bilişim endüstrisinin toplam ekonomideki payı 2000 yılında %8.3 olmasına rağmen 1995-99 yılları arasındaki ABD ekonomik büyümesindeki katkısı yaklaşık üçte bir oranındadır. Bilişim endüstrileri Araştırma-Geliştirme yatırımlarında da asıl kaynak olarak ortaya çıkmaktadır ve 1994-99 yılları arasında bu yatırımda yıllık büyüme %6 olmuştur. Bunun içinde aslan payı 1995-99 yılları arasında %37 ile bilişim endüstrisine aittir. Araştırma-Geliştirme yatırımı 44.8 milyar $’dır.

- 1998 yılında Bilişim Teknolojileri sektöründe ve diğer endüstrilerde bilişim hizmetlerinde çalışan sayısı toplam 7.4 milyon ulaşmıştır ve bu rakam toplam ABD işçi sayısının %6.1 ine denktir. Yazılım ve bilgisayar hizmetleri sektöründe çalışan sayısı 1992 yılından 1998 yılına 2 ye katlanmış ve sayı 850 binden 1.2 milyona ulaşmıştır.

- Tüm ABD şirketlerinde firmaların yeni yazılım yatırımları 1987 yılında 28 milyar $ iken 1999 yılında 149 milyar $’a ulaşmıştır.

- İşletme-müşteri (b2c) arasındaki elektronik ticaret, bütün elektronik ticaretin en çok görünen kısmı olmasına karşın, işletme-işletme (b2b) elektronik ticareti hızla değişen pazar ve fırsatların karşı karşıya olduğu işletmelerde gittikçe daha fazla önem arz etmektedir. İşletmeler arasındaki işlemlerdeki elektronik ticaret, toplam elektronik ticarette aslan payını almaktadır.

- Yıllardır büyük şirketler rutin işlemlerini otomatikleştirmek, otomatik envanter hesapları yapmak, satın almalarda bulunmak için EDI kullanmaktalar. EDI’nin kullanımı çok büyük ve pahalı donanım ve yazılım yatırımı ile kiralanmış telefon hattı gerektirmesi nedeniyle kısıtlı olmuştur. 1990’lı yıllar boyunca, bilgisayar gücü, hafızası ve depolama ünitelerinde meydana gelen düşüşler EDI’nin maliyetini de azaltmıştır. İşletme-işletme (b2b) elektronik ticaretin büyük bölümü EDI’ye dayalı olmasına rağmen, analistler ilerleyen yıllarda bunun Internete dayalı teknolojiye kayacağını tahmin etmekteler. The Boston Consulting Group özel 1998 yılında ağlar üzerinde yürütülen 671 milyar $’lık (b2b) elektronik ticaretin %86’sının EDI’ye dayalı olduğunu hesaplamakta, bununla beraber bu oranın 2003 yılında %28’e düşeceği; %72’lik oranın ise Internete dayalı teknoloji kullanacağı tahmin edilmektedir.

- Forrester Research’e göre, cari (b2c) satışlarının sadece %3’ü dijital olarak Internetten indirilen ürünlerden oluşmakta iken bu oranın bu oranın 2004 yılında %22’ye ulaşacağı; en büyük indirme yoluyla satışların müzik sektöründe olacağı, bu oranın 1999 yılında %0.1 iken 2004 yılında %25’e ulaşacağı; yazılımda bu oranın 1999’da %7 iken 2004 yılında %40’a ulaşacağı ve son olarak on-line kitap satışalarının da 1999’da %1 iken 2004 yılında %13’e ulaşacağı tahmin edilmekte.

- Fortune 1000 şirketlerinin %60’ı kendi elektronik ticaret projelerini başka firmalara yaptırmışlar.

- ABD Eğitim Bakanlığı, öğretmenlerin sınıfta bilişim teknolojilerini daha etkin olarak kullanmalarını sağlamak için 400.000 öğretmeni eğitme kararı almış ve bunun için 135 milyon $ ayırmıştır.

- Internet erişimi ABD’de her grup ve eyalette artmıştır, ancak bu artış daha yüksek gelirli, daha eğitimli, işte bilgisayar kullanan, beyaz veya Asya kökenli ve 35-50 yaşlarındaki insanlarda daha hızlı olmuştur. 1998 yılında, Amerikalı ailelerin %42’sinin evinde bilgisayar ve %22’sinde ise Internet bağlantısı vardır.(6)

Son Olarak İnternet ve Elektronik Ticaret Üzerine Bazı İlginç İstatistikler...([9])

Son zamanlarda Cambridge, Massachusetts’de yerleşik Forrester Research firmasının araştırmasına göre ABD’de 11 milyondan fazla müşteri bu yıl on-line alışveriş yapacak ve rakam 38 milyar $’a ulaşacak.
Aynı rapora göre, on-line alışveriş 35-54 yaşları arasındakiler tarafından yapılmakta ve ortalama yaş ise 42. Alışveriş yapanların %55’i erkek ve erkekler ile kadınlar arasındaki bu fark gittikçe kapanmakta. Bu yılın ikinci yarısında ilk kez on-line alışveriş yapanların yarısından fazlası kadınlardan oluşmakta.
The Consumer Electronics Association raporuna göre, toplam elektronik satışlarının %22’si yani, toplam 22 milyar $’lık alışveriş kadınlar tarafından yapılmış. On-line alışveriş yapan kadınlarda 45-54 yaşları arasında olanların sayısı artmakta. Yani inanılanın aksine Web orta yaşlıların alışveriş aracı. Autobytel.com, yani 5,000 oto satıcısının network yoluyla araba satışı yaptığı firmanın sattığı arabaların %68’i kadınlar tarafından alınmış ve tüm satın almaların %85’i kadınlar tarafından belirlenmiş.
Harris Interactive firmasının bu yıl yapmış olduğu bir araştırma sonucuna göre ailelerdeki parasal konuların % 75’ini kadınlar kontrol etmekte ve satın alma kararlarının % 80’inde kadınlar sorumlu.
İnternet üzerinden on-line otomobil satışları 1998 yılından 1999 yılına %2300 artmış. Artış oranları kozmetik sektöründe %780 ve oyuncakta %440 olmuştur. Seyahat (ve turizm), bilgisayar donanım ve yazılımı, finansal brokerlık kategorileri toplam elektronik ticaret pazarının %70’ine ulaşmış.
Chicago, İllinois’de yerleşik Jupiter Araştırma firmasının, İnternetin hem on-line hem de offline harcamalar üzerine olan etkisini inceledikleri bir araştırma raporuna göre, Amerikalı tüketiciler 2005 yılında 199 milyar $’dan fazla on-line, 632 milyar $ offline harcama yapacaklar. On-line alışveriş yapanların %68’den fazlası ürün hakkındaki araştırmasını on-line yapmış olmasına rağmen, alışverişlerini offline olarak yani dükkana giderek alışveriş yapmışlar. %47’si da araştırmayı on-line yapmasına rağmen, alışverişi telefonla yapmış.
Forrester şirketi araştırmasında, on-line alışveriş tahminlerindeki artışın 2 nedeni olarak; birincisi yeni on-line müşterilerinin yarısının kadın olması, ikincisi de on-line alışveriş yapanların daha macerasever, yeni kategorilerdeki ürünleri keşfetmede olan isteklerinin fazla olması ile açıklamışlar. Yine araştırma on-line alışverişteki artışla bilgisayarlar, tüketici elektroniği ve seyahatteki araştırmalardaki artışla korelasyon olduğunu saptamış.
Yapılan araştırmalarda, hala bazı tüketiciler online alışverişin emniyetsiz olduğuna olan inanışlarında kurtulamadıkları ve kredi kartı bilgilerinin başkalarının eline geçmesi korkusunun bu inanışta bir numaralı faktör olduğu ortaya çıkmış. İnternet bağlantısı olan ailelerden %52’si kredi kartı bilgilerinin çalınması ve kişisel bilgilerinin rastgele dağıtılması gibi endişelerle henüz on-line alışveriş yapmadığı anlaşılmış.
Yine Forrester şirketinin raporuna göre, 2000 yılı sonunda toplam bilgisayar, kitap, müzik ve video satışlarının %10’u online olacak. Bunun anlamı, bunları satan bir çok dükkanın kapanmak zorunda kalacağı.

Ekonomist Grubunun bir kolu olan The Economist Intelligence Unit (EIU)’in bir araştırmasına göre, dünyada gerek bilişim teknolojileri ve gerekse elektronik ticarette merkez Silikon Vadisi olmasına rağmen, İsveç ve diğer Kuzey Avrupa ülkeleri izlemekteler. Bu birimin araştırmasında 60 ülke iletişim imkanı başta olmak üzere bir çok ekonomik, politik istikrara sahip olma, vergi ve ticaret politikaları gibi unsurlar göz önüne alınrak sıralanmış. Araştırmaya göre, elektronik ticarete en çok hazır beş ülke sırasıyla ABD, İsveç, Finlandiya, Norveç ve Hollanda. Bu ilk beşten sonra sırasyla İngiltere, Kanada, Singapur, Hong Kong ve İsviçre gelmekte. Bu sıralamada Almanya 13., Fransa 14. ve İtalya 19. iken, Japonya 21, Hindistan ve Çin sırasıyla 51 ve 52. olmuşlar. Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki 3. Dünya ülkeleri en düşük sıraları almışlar. Buna göre dipteki son 10 ülke sırasıyla. Çin, Sri Lanka, Ekvator, Vietnam, Pakistan, Kazakistan, Cezayir, Iran, Nijerya and Irak.
Wired magazine dergisi, Temmuz 2000 sayısında yayınlanan bir araştırmada Dijital Ekonomi’deki en önemli 46 bölgeyi sıralamış ve bu sıralamaya göre; Stockholm, İsveç dünyadaki 3.en yüksek teknoloji kullanan bölgelerden biri. Bu sıralamada birinciliği Kuzey Kaliforniya’daki Silicon Vadisi, ikinciliği ise Boston, Massachusetts almakta. Wired dergisine göre, İsrail sıralamada 4. gelmekte ve bunda 99 milyar $’lık ekonomi ve 1milyar $’lık yatırımıyla geçen yıl en hızlı gelişen yüksek teknoloji merkezlerinden birisi olması yatıyor. Dergi bu sıralamayı yaparken üniversitelere ve araştırma merkezlerine yakınlığı, çalışanların eğitimi, yeni teknoloji geliştirme dahil olmak üzere bir çok kriter kullanmış.
New York’ta yerleşik eMarketer firmasının bir çalışmasına göre, Latin Amerikan elektronik ticareti 2003 yılında 15 milyar $ olacağı ve aktif Internet kullanıcılarının bu yılki sayısının 8 milyondan 19 milyona çıkacağı, yani dünyadaki toplam Internet kullanıcılarının %5’ine ulaşacağı tahmin edilmekte. Rapora göre, online alışveriş ve diğer elektronik ticaret aktivitelerinin önündeki en önemli engel İnternet erişim maliyetinin yüksek oluşu.

· Andersen Consulting ve Japonya Uluslararası Ticaret ve Endüstri Bakanlığı’nın son raporuna göre, elektronik ticaret (işletmelerarası ve işletme-müşteri dahil) Japonya’da 1999 yılında 4 milyar $ iken 2003 yılında 693 milyar $’a ulaşacağı öngörülmekte. Bu rapora göre, Japonya’da işletme-işletme elektronik ticaret 1998 yılında 610 milyon $ iken, 1999 yılında 3.2 milyar $’a ulaşmış ve bu rakamın 2003 yılında 651 milyar $’a çıkacağı tahmin edilmekte. Bu arada işletme-müşteri elektronik ticaretin ise 1999 yılında 1 milyar $’ın altında iken 2003 yılında 42 milyar $’a çıkacağı tahmin edilmekte. Gelecek yıllar için tahmin edilen astronomik kazanımlara rağmen, rapor elektronik ticaret hizmetlerinin toplam hane tüketiminin sadece %2’si olacağını işaret etmekte. Yine rapora göre, Japonya’da lektronik ticareti yavaşlatan en önemli iki faktör telekomunikasyon maliyetlerinin yüksekliği ile Japonca Internet yazılımlarının azlığı. Japonya’daki Internet kullanıcılarının %65’i yani yaklaşık 20 milyon kişi, Nippon Telegraph & Telephone Corp. (NTT) kullanıyor Internete bağlanmak için ve bu firma 23 yıldır erişim hizmetlerini düşürmemiş, Internet erişimlerinde saat başına 2$ almakta. Bir çok endüstrilerin Japonya’donline satış yapması mümkün olmamış, 1999 yılında online satışların %50’si elektronik mallarda ve %40’ı ise otomotive ilişkin mallarda olmuş.

· Forrester Research firmasının raporuna göre “Birden fazla dilde hizmet veren web sayfaları artık egzotik lüks olmaktan çıkmış, hızla değişen elektronik ticaret dünyasında bri zorunluluk olmuştur.” Rapora göre Fortune 100 web sayfasından 63’ü sadece İngilizce dilindedir ve eğer yeni ekonominin globallik özelliğini dikkate almazlarsa elektronik ticaret trenini kaçıracaklar. 2004 yılında online satışların %50’sinin ABD dışında olacağı tahmin edildiği dikkate alınırsa, çok dilli web sayfalarının ne kadar hayati olabileceği anlaşılacaktır.

Araştırma firması Gartner Group’un raporuna göre, Asya’daki işletme-işletme elektronik ticareti 2003 yılında 272 milyar $’a çıkacak. Londra’da yerleşik Philips Grubu’nca yapılan bir araştırmada, Asya’daki Internet kullanıcı sayısının 5 yıl içinde %422 oranında artacağı tahmin edilmekte. Yine aynı araştırmaya göre, Japonya 2004 yılına kadar bölgede en büyük kullanıcı grubuna sahip olacak, ancak bu üstünlük bu tarihten sonra Çin’e geçecek.
Üçyüz milyonu aşkın insan Interneti kullanıyor (bu rakam 1999 yılına göre %80 artış ifade etmektedir.) 1994 yılındaki rakam 3 milyon idi. Bu insanlar toplam 1 milyar sayfaya ulaşabiliyorlar (bu rakam 1997 yılında 100 milyon sayfaydı.) ve her gün 3 milyon yeni sayfa eklenmekte.
Bigisayar fiyatları 1987-1994 yılları arasında her yıl %12 ve 1995-99 yılları arasında ylda %26 oranında düşmüş, telekomünikasyon ekipmanları fiyatlarında 1994-98 yılları arasında yılda %2 azalma olmuş.

Mehmet Çakır

Gümrük Başmüfettişi

Yararlanılan Kaynaklar:

1. Keyur Patel, Mary Pat McCarthy, John Chambers, Digital Transformation: The Essentials of e-Business Leadership McGraw-Hill; ISBN: 0071364080

2. Not: Bu yazıda da, paragrafta belirtildiği gibi sadece filin belli kısımları üzerinde durulmuştur. Konu esas itibarıyle üzerinde kitaplar yazılabilecek kadar geniştir.

3. Douglas L. Blakemore, Managing the Technology Explosion in Businesses http://ism.ferris.edu/faculty/Blakemod/ Erişim Zamanı-17.08.2000

4. Ravi Kalakota, et al., E-Business : Roadmap for Success Addison-Wesley Pub Co; ISBN: 0201604809

5. Peter Fingar, Harsha Kumar, Tarun Sharma, Enterprise E-Commerce, Meghan Kiffer Pr; ISBN: 0929652118

6. DIGITAL ECONOMY 2000 Raporu, US Government Electronic Commerce Policy page

http://www.esa.doc.gov/de2k.htm Erişim Zamanı-15.08.2000

http://www.census.gov/mrts/www/current.html Carol King Survey Methodology (301) 457-2675 (Census) August 31, 2000 Erişim zamanı-16.09.2000

8. Martin Deise(Editor), Conrad Nowikow, Patrick King, Amy Wright, Executive’s Guide to E-Business: From Tactics to Strategy, John Wiley & Sons; ISBN: 0471376396

9. Mick Brady, Reality Check: The State of E-Commerce http://www.ecommercetimes.com/news/articles2000/000711-1.shtml

E-Commerce Times-July 11, 2000 Erişim Zamanı-20.07.2000

[1] Digital Transformation: The Essentials of e-Business Leadership
Keyur Patel, Mary Pat McCarthy, John Chambers

[2] Not: Bu yazıda da, paragrafta belirtildiği gibi sadece filin belli kısımları üzerinde durulmuştur. Konu esas itibarıyle üzerinde kitaplar yazılabilecek kadar geniştir.

[3] Managing the Technology Explosion in Businesses-Douglas L. Blakemore http://ism.ferris.edu/faculty/Blakemod/

[4] E-Business : Roadmap for Success Ravi Kalakota, et al.

[5] Enterprise E-Commerce Peter Fingar, Harsha Kumar, Tarun Sharma

[6] DIGITAL ECONOMY 2000 Raporu http://www.esa.doc.gov/de2k.htm

[7] http://www.census.gov/mrts/www/current.html Carol King Survey Methodology

[8] Executive’s Guide to E-Business: From Tactics to Strategy, Martin Deise(Editor), Conrad Nowikow, Patrick King, Amy Wright

[9] http://www.ecommercetimes.com/news/articles2000/000711-1.shtml Reality Check: The State of E-Commerce

By Mick Brady-E-Commerce Times

ULUSLARARASI ELEKTRONIK TICARETTE KATMA DEGER VERGISI

2009-04-10T15:52:00Z

Elektronik ticaret geleneksel yöntemler kullanılmak suretiyle yapılan ticaretin elektronik aletler kullanılmak suretiyle gerçekleştirilen halidir. Elektronik ortamda bilgi değişiminde kullanılan araçların temelinde yer alan Internet ile birlikte e-mail, Intranet, Extranet, EDI ya da yalnızca World Wide Web kullanılarak iletişim gerçekleştirilebilmektedir. Uluslararası elektronik ticarette kullanılan teknolojiler ülkelerin siyasi ve hukuki tedbirler almalarını gerektirmektedir. Örneğin mevcut vergilendirme kurum ve kuralları elektronik ticareti kavrayamaz durumdadır. Dijital paranın ve elektronik ödeme sistemlerinin gelişimi Maliye idarelerinin ve Merkez Bankalarının güçlüklerle karşılaşmasına yol açmaktadır.

Katma Deger Vergisi (KDV) geleneksel ortamda veya elektronik olarak yapılan mal ve hizmet ticareti üzerinden tarhedilmesi gereken önemli bir tüketim vergisidir. Günümüzde KDV, elektronik ticaret açısından çözüme ulaşması gereken öncelikli bir konu durumuna gelmiştir: Mevcut vergi yasalarının elektronik ticarete uygulanması bir takım sorunlar yaratmaktadır.

Yürürlükteki haliyle KDV, elektronik ticaret üzerinde hayli etkin bir konumdadır. Ancak, yine de uluslararası işlemlerde uygulanabilirliğini artırmak için KDV mevzuatına bazı ekleme ve düzeltmelerin yapılması kaçınılmaz olduğundan, uluslararası ortamda KDV’nin tarh edilmesi ve tahsilinin temini için düzenleyici tedbirler ortaya konulmuştur. Bu yazımızda, uluslararası ortamda ortaya konulan yeni kurallar ve Türkiye'deki KDV uygulamalarından sözedilecektir.

KDV’nin Tarh ve Tahakkuk Sorunu

Küreselleşme olgusunun yasandığı günümüz dünyasında hiç bir ülke tek başına hareket edemez. Özellikle çifte vergilendirmenin veya hiç vergilendirmemenin sözkonusu oldugu tüketim vergileri üzerinde devletler arası mutlak bir uzlaşnın sağlanması gerekmektedir. KDV nin hangi ülkelerde ve hangi matrahlar üzerinden tarh ve tahakkuk ettirileceği ve bunların kimler tarafından beyan edilmesi gerektiği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.

KDV, Avrupa Birligi’nde uygulanan bir tüketim vergisidir. Avrupa Birligi ülkeleri elektronik ticaret üzerinden KDV hususunda eşgüdümlü hareket etmek suretiyle gerek OECD ülkeleri gerek diğer ülkeler ile birlikte çalışmalara başlamışlardır. Ekim 1998 tarihinde OECD ülkeleri Bakanları düzeyinde yapılan Ottowa Konferansında bir takım tedbir ve ilkeler belirlenmiştir.

Ottowa Konferansında yapılan görüşmeler sonucunda,

KDV’nin tüketimin yapıldığı yerde tahakkuk ettirileceği,

Gümrük vergileri ve KDV açısından dijital ürünlerin fiziki mal olarak kabul edilmeyecegi, (Dijital ürünlerin hizmet olarak kabulü gümrük vergisinin uygulanamayacağı anlamına gelmektedir.)

önerilerinde bulunulmuştur. Devletler açısından önem arzeden konular ise, tüketim yerinin bir tanımının bulunmayışı ve elektronik ticaret üzerindeki KDV’nin tarh-tahakkuk usul ve esaslarının tam olarak ortaya konulamamasıdır.

Elektronik ticaretin gelismesiyle beraber vergileme yeri kuralı yeniden sorgulanmaya başlanmıştır. Uluslararası hizmet sunumlarının son derece sınırlı olduğu, yalnızca fiziki malların ithalat-ihracat işlemlerine konu oldugu 20-30 yıl evvel belirlenmiş olan vergileme yeri kavramı erozyona uğramıştır. Gelecekte hizmet sektörünün büyük bir gelişme göstereceğini tahmin edemeyen devletler, şu an bireylere çok kolay bir şekilde ulaşan uluslararası hizmetlerin vergilendirilmesi konusunda güçlüklerle karşılaşılmıştır.

Tüketim yeri ilkesi elektronik ticaret için günümüzdeki temel vergilendirme yeri kuralı ile çelişmektedir. Çözüm uluslararası hizmetlerin yararlanıldıkları ülkede vergilendirilmesine yönelik yeni bir kural oluşturmakla sağlanabilir. Temel vergilendirme yeri kuralı gereği hizmetler sunumu yapan kimsenin ülkesinde vergilenecektedir. Fakat oldukça az bir hizmet grubu bu kural altında vergilendirilebilmektedir. Bu konuda bir çok istisnanın bulunması aslında hizmetlerin bir çoğunun tüketildikleri (yararlanıldıkları) ülkede vergilendirileceği anlamını taşımaktadır. Bu nedenlerden dolayı, yararlanıldıkları ülkelerde vergilendirilemeyen hizmetler için kuralların yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Firmalar için sunulan birçok hizmetin tüketim yeri bu firmaların kurulduğu yer addedilmektedir. Yararlanma başka bir ülkede ortaya çıktığında, söz konusu yararlanmanın gerçekleştigi ülkede vergilerin tarh ve tahakkuk edilmesi gerektiğine yönelik bir kural konulması gerekmektedir. Nihai tüketiciler için ise, tüketim yeri kavramı, bireylerin kalıcı bir yerleşime sahip oldukları ikametgahlarının bulunduğu ülke olarak belirlenmiştir.

Avrupa ülkeleri Maliye Bakanları, dijital ürünlerin arzını KDV açısından hizmet sunumu olarak kabul etmişlerdir. Hatta, bu ülkelerin Maliye Bakanları uluslararası anlasmalarla, elektronik ticaretin tüketim yerinde vergilendirilmesi gerektigini belirtmişlerdir. Temel vergilendirme yeri kuralının bu çerçevede yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Aslında, genel olarak hizmet sunulması durumunda, hizmetten yararlanılan ülkede vergilendirilmesi gerektiğine ilişkin kuralın yalnızca elektronik ticarete bağlı olmaması gerekir. Bu işlemin doğası gereği geleneksel ticarette de bu kuralın aynen uygulanması gerekir.

Elektronik Ticaret İşlemlerinin Türleri

KDV yönünden elektronik ticaret işlemleri iki gruba girer:

Internet üzerinden sipariş edilerek teslim edilen fiziki mallar,

Dijital ürünlerin on-line teslimi seklinde sunulan hizmetler.

Elektronik ticaret üzerinden yapılan işlemlerin bir çoğu fiziki malların teslimi ile sonuçlanır. Yürürlükteki mevzuata göre, KDV malların teslim edildiği yerde (ülkelerde) tarh ve tahakkuk ettirilir. Bu açıdan fiziki malların tesliminde KDV sorunu bulunmamaktadır. Fiziki malların ithalinde gümrükten geçiş esnasında gerek gümrük vergilerinin gerek KDV’nin tahsili sağlanmaktadır.

Başlıca sorun elektronik ticaret aracılığıyla firmalar arası hizmet sunumları üzerinden hesaplanan KDV’nin tarh ve tahsilinin sağlanmasıdır. Ayrıca firmalardan nihai tüketicilere yapılacak hizmet sunumları üzerinden de KDV’nin sorumlu sıfatıyla tarh ve tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir.

Tüketim yeri kuralı uluslararası işlem üzerinden vergiyi tarh ve tahakkuk ettirecek ülkenin belirlenmesini sağlamaktadır. Ottowa Konferansı’nda kabul edildiği üzere, tüketim vergileri, ancak tüketimin yapıldığı yerdeki hizmetler üzerinden alınabilir. Hizmetin doğası gereği, tüketim yeri kuralının uygulanmasında zorluklar bulunmaktadır. Yürürlükteki mevzuat bu konuda düzenlemeler içermekle birlikte, özellikle elektronik ticaret alanında yapılacak bir takım ilavelerle daha tutarlı bir KDV sistemi getirilebilir.

Elektronik ticaret üzerinden yapılan işlemlerin büyük bir çoğunluğu firmalar arasında gerçekleşmektedir. Öte yandan, günümüzde nihai müşteriye elektronik ticaret yoluyla verilen hizmetler ihmal edilebilir boyutlarda ise de gelecekte teknolojik gelişmeler sayesinde bu durumun tersine döneceği anlaşılmaktadır. Yazılım (Software), müzik ve video dosyaları gibi dijital ürünlerin yüksek hızlarda transferi mümkün oldukça, elektronik ticaret yoluyla nihai müşterilere verilen hizmet hacmi ve değeri artacaktır.

Nihai Tüketiciye Hizmet Teslimlerinde KDV Sorunu

Bireysel tüketicilerin Internet yoluyla ticaret yapmasını sağlayan teknolojik ilerlemeler vergilendirme sorunlarınn artmasına yol açmaktadır. Yürürlükteki mevzuat üzerinde yapılacak düzeltme ve değisiklerle elektronik ticaretin olumlu yönde gelişmesini sağlayacak biçimde uyumlaştırılmas gerekmektedir.

Firmalar arası ticaretin aksine elektronik ticaret yoluyla nihai tüketiciye verilen hizmetlerin vergisel yönünün hesaplanmasında tüketimin yapıldığı yer ilkesi uyarınca bireysel müşterinin sorumluluklarını yerine getirebileceği hususu şüpheyle karşılanmaktadır. Hatta müşterilerin bir çoğunun vergilendirmeden haberi dahi olmayacaktır.

Uluslararası kanaat geregince, nihai tüketici açısından tüketim yeri kavramı bireyin ikamet yeri ile özdeştir. Bu durum, mal teslimlerinin vergilendirilmesi açısından bir çok satıcının işlerinin kolaylaşmasına yol açmıştır. Elektronik ticaret konusu mallar gümrüklerden geçtiği esnada KDV ve gümrük vergileri tarh ve tahakkuk ettirilerek, gümrük idarelerine ödenmektedir. Ancak, malların tesliminin tersine dijital ürünlerin tesliminde gümrükten geçmek sözkonusu olmadığı gibi işlemin gözle görülür (takip edilebilir) bir belirtisi de bulunmamaktadır. Gerçekte, firmalarca işlemin kayda alınmasında ve devlet tarafından denetiminde de sorun bulunmamaktadır. Ancak, başka bir ülkedeki nihai tüketiciye yapılan satışlar sorumlu sıfatıyla KDV nin beyan edilip ödenmesini gerektirmektedir.

Türkiye'de Elektrtonik Ticaretteki KDV Uygulamaları

KDV’nin konusu Kanun’nun 1’inci maddesinde belirtilen işlemlerdir. Madde metninde yer alan işlemlerden kastolunan mal teslimleri ve hizmet ifalarıdır. Kanun’nun 1’nci maddesinin kapsamına girmeyen işlemler KDV’ye tabi değildir.

Bir işlemin KDV’ye tabi olabilmesi için,

mal teslimi ve hizmet ifasının bulunması,

işlemin Türkiye’de yapılması veya işlemden Türkiye’de yararlanılması,

işlemin ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti olarak gerçekleştirilmesi,

her türlü mal ve hizmet ithalatı.

Yukarıda belirtilen işlemlerin geleneksel yöntemlerle yapılan ticaret ile elektronik ticaret olarak adlandırdığımız yeni ekonomik düzen içerisinde yer almış olmasının, vergilendirilme açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır. Bir işlemin Türkiye Cumhuriyeti hükümranlık alanı içinde gerçekleştirilmiş olması vergilendirmede aranan koşuldur. Mal teslimi veya hizmet ifası ticari, sınai ve zırai faaliyet veya serbest meslek faaliyeti çerçevesinde ve Türkiye’de yapılmışsa, ya da işlem ithalat işlemi ise veya Kanun’nun 1’nci maddesinin 3’uncü bendinde sayılan işlemlerden birisi ise, işlemi yapanın uyruğu ya da hukuki statüsünden bağımsız olarak KDV mükellefiyeti doğmaktadır.

Bir faaliyetin ticari, sınai, zirai faaliyet ya da serbest meslek faaliyeti olup olmadığının belirlenmesinde Gelir Vergisi Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınacaktır. Faaliyetlerin niteliğinin belirlenmesinde işlemin devamlılığı dikkate alınacaktır. İşlem yapılmakla beraber süreklilik göstermiyorsa, bu faaliyetten elde edilen kazanç KDV’ye tabi tutulmayacaktır. Örneğin bir işletme sahibi, ticari işletmesine dahil otomobili sattığı zaman, bu satış KDV’ye tabidir, çünkü otomobilin şirket envanterine alınması ve bunun satışı ticari iş mahiyetindedir. Aynı işletmenin sahibi, kendi otomobilini işletme envanterine dahil etmeden satışa sunsaydı, otomobil satışı ticari çerçevede yapılmış olmayacağından KDV’ye tabi tutulmayacaktı.

Mal ve hizmet ithalatı da KDV kapsamında olup bu ithalatın kamu sektörü veya herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından yapılması veya herhangi bir şekil ve suretle gerçekleştirilmesi, özellikler taşıması vergilendirmeye tesir etmez. Elektronik ticaret uygulanmak suretiyle yapılan mal ve hizmet ithalatı KDV nin kapsamındadır. Katma Değer Vergisinin teorik olacak en belirgin özelliği ithal edilen mal ve hizmetle yurt içinde üretilen mal ve hizmetler arasında tarafsızlığı gerçekleştirebilmesidir. Genel uygulamada vergilemede destinasyon (varış ilkesi) prensibinin uygulanmasına uygun olarak ithalat KDV’ye tabi tutulmaktadır. Uluslararası ticarete konu mal ve hizmetlerde vergileme hakkı bu malın veya hizmetin tüketime, kullanıma veya yararlanmaya konu edildiği ülkeye aittir. Bu anlamda, mal ve hizmet ihracatı KDV’ye konu edilmiş iken, ihracatı da KDV’den müstesna tutulmuştur.

Mal ithalatı, Türk ulusal mal varlığına ait olmayan bir malın yurt dışından getirilerek gümrük hattından geçirilmesi suretiyle yurt içine getirilmesi olarak tanımlanır. Ancak, hizmet ithalinin tanımında bazı sorunlar mevcuttur. Aslında hizmet ithal işlemine tabi tutulabilecek bir materyal değildir. Yurt dışında ifa olunan hizmetlerden Türkiye’de yararlanılması durumunda işlem Türkiye’de KDV’ye tabi tutulabilecektir.

Türkiye’de yapılan veya yararlanılan hizmetler Türkiye’de ifa edilmiş sayılır. Yurtdışındaki firmalara yaptırılan hizmetlerden bu kapsama girenler KDV’ye tabi tutulacaktır. Bu gibi hizmet ifalarındaki, mükellef esas olarak yurt dışındaki firma olmakla beraber, firmanın Türkiye’de ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmaması halinde vergi, KDV Kanunu'’un 9’uncu maddesi gereğince hizmetten yararlanan yurt içindeki muhatap tarafından bağlı bulunulan vergi dairesine sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenecektir.

KDV Kanunu’nun 9’uncu maddesi uyarınca, KDV sorumluluğu yüklenmiş olanlar, ilgili işlem bedeli üzerinden ayrıca hesaplayacakları KDV’yi, işlemin yapıldığı ayı izleyen ayın 25’nci günü akşamına kadar beyan etmeleri ve ödemeleri gerekmektedir. Sorumlu sıfatıyla KDV hesaplanmasını gerektiren hizmet hangi tarihte ifa edilmişse, KDV tarhiyat ve tahakkukunun da bu tarihe göre yapılması gerekir. Yurt dışındaki sağlanan hizmetlerin bedeli genellikle yabancı para ile gösterilir. Söz konusu yabancı paranın TL’ye çevrilmesinde hizmetin ifa tarihindeki T.C.M.B. döviz alış kuru esas alınır.

Vergi mükellefi olsun olmasın herkes elektronik ticaret ile KDV sorumluluğunu doğuran bir işlem tesis edebilir. Bir halihazır KDV mükellefinin vergi sorumluluğu doğması durumunda, sorumlu sıfatıyla ödenen KDV’nin gerel olarak indirim konusu yapılabilmesi nedeniyle, bu ödemenin önemini yitirdiği düşüncesindeyiz. Bununla birlikte, halihazır KDV mükellefiyeti bulunmayanların sorumlu sıfatıyla ödedikleri KDV ise, onlar için nihai vergileme olmaktadır.

Sonuç

Devletler tüketim yerinde tarh ve tahakkuk eden vergiyi öngören uluslararası anlasmalar ışığında vergileme yeri kuralını yeniden gözden geçirmek zorunda kalmışlardır. Elektronik ticaret tarafindan desteklenen ticaretin globalleşmesi olayı, yaratılan katma değerin ülkelerce vergilendirilmesi yönünden yalnız başlarına mücadele edebilecekleri bir konu değildir. Dünya çapında bir düzenleme yapılabilmesi için devletlerin uluslararası anlasmalar yapmasına gerek bulunmaktadır. Devletlerin KDV’nin teknolojik gelişmeler nedeniyle kavrayamadığı elektronik ticaret işlemlerinin uyumlaştırılması konusunda birlikte çalışmaları ve uluslararası boyutta alınan önerilere uymaları gerekmektedir.

Türkiye'nin KDV uygulamaları pek çok OECD ülkesindeki mevzuata uygundur. Bu anlamda çifte vergilendirmenin önlenmiş olduğunu görmekteyiz. Mal teslimi ile sonuçlanan elektronik ticaret işlemlerinin vergilendirilmesinde ise, mevcut yasal düzenlemeler sıkıntı yaratmamaktadır.Ancak, elektronik ticaret üzerinden alınması gereken KDV'nin tarh ve tahakkukunda, mevzuat açısından hizmetlerin tanımlanması ve kavranmasında bir takım sorunlar vardır. Nihai tüketicilerin vergilendirilmesinde, sorumlu sıfatıyla KDV ödenmesini gerektiren yasal mevzuatın birebir uygulanmasından doğan sıkıntıla, elektronik ortamda yapılan mal teslimi ve hizmet ifaları için devam etmektedir.

E-posta

esersevinc@ymm.net

E-posta adresimize ulaşmak suretiyle sizinle bağlantı kurmamızı sağlayabilirsiniz.

Web sitelerimiz:

ELEKTRONİK TİCARET ÇOK DAHA GÜVENLİDİR

2009-04-10T15:51:00Z

İnternet üzerinde elektronik ticaret işlemi şöyle gerçekleşir: Internet üzerinde mal ve hizmet satın alınması sırasında, bilgisayar kullanıcıları Windows Explorer veya Netscape gibi yazılımları kullanmak suretiyle siparişlerini ve kredi kartı bilgilerini Internet ortamına aktarırlar. Bu bilgiler güvenli bir şekilde Internet üzerinden satıcının bilgisayarına ulaşır. Satıcının bilgisayarı tarafından sipariş bilgileri işleme tabi tutulurken müşteriye ait kredi kartı bilgileri şifrelendikten sonra kredi kartının ait olduğu bankaya veya kuruma güvenli bir biçimde transfer edilir. Banka veya söz konusu kurum tarafından kredi kartı bilgilerinin şifresi çözülür ve sona satıcının bilgisayarına gerekli provizyon gönderilir. Aslında bu işlemler bir çok yönden alışılmış olarak yapılan kredi kartlı alışverişlere çok benzemektedir. Internet üzerinden kredi kartı ile yapılan alışveriş ile alışılmış yöntemlerle yapılan alışveriş arasındaki farklar aşağıdaki biçimde sıralanabilir:

Alışılmış Kredi Kartlı Alışveriş İşlemi

Kredi kartı satıcıya verilir - Güvenli değil

Satıcı kart için provizyon ister - Güvenli

Banka tarafından provizyon verilir - Güvenli

Müşteri tarafından slip imzalanır - Güvenli değil

Elektronik Ticaret İşlemi

Kredi kartı bilgileri şifre korumalı bir yazılımla Internet ortamına aktarılır - Güvenli

Bilgiler Internet üzerinden gizli şekilde satıcıya ulaşır - Güvenli

Satıcı kredi kartı bilgileri hariç sipariş bilgilerinin şifresini çözer - Güvenli

Kredi kartı bilgileri bankaya gönderilir - Güvenli Banka provizyon verir - Güvenli

Satıcının bilgisayarı satış işlemini Internek üzerinden sonuçlandırır - Güvenli

Kredi Kartları Bilgilerinin Şifrelenmesi

Kredi kartına ait bilgiler Internet Explorer veya Netscape gibi Internet Browser'ları aracılığıyla şifrelenir ve provizyon aramak üzere satıcının bilgisayarına Internet ortamında aktarılır. Satıcının bilgisayarı kredi kartı bilgilerinin şifresinin nasıl çözüleceğini bilmez; bu işlemi ancak bankalar gerçekleştirebilir. Bu durum kredi kartı sahiplerinin kredi kartlarına ait bilgilerinin güven içinde kalmasını sağlar. Bu bilgileri satıcı okuyamadığı için güvenlik sağlanmaktadır. Aslında bu haliyle Internet üzerinden elektronik ticaret alışılmış yöntemde kredi kartlı alışverişlerden daha güvenlidir.

Şifreleme Teknolojileri

SSL bir çok Internet browser (Windows Explorer, Netscape...) tarafından tamamen desteklenen bir şifreleme protokolüdür. Provizyon işlemlerinin gerçekleştirilmesinde, güçlü bir şifreleme olanağı sunması ve güvenli bir transfer gerçekleştirebilmesi sayesinde Internet ortamında bilgi alış-verişi güvenliğini üst düzeyde sağlanmaktadır. Birçok Internet sitesi kredi kartı işlemleri için SSL protokolünü uygulamaktadır.

SET, Internet siteleri tarafından kullanılmaya başlanan yeni bir şifreleme protokolüdür. Visa ve Mastercart tarafından oluşturulan konsorsiyum tarafından geliştirilrilen bu yöntem Internet üzerinde kredi kartlı işlemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılan yeni bir standarttır.

Kredi kartı kullanıcıları, satıcılar ve bankalar için tasarlanan SET protokolü bilgisayar kullanıcılarının kimliklerini belirlemek için dijital sertifikalar kullanılmaktadır. Dijital sertifikalar bilgisayar kullanıcılarının kimlik kartları gibi işlem görür. SET ayrıca kredi kartı bilgileri ile birlikte sipariş bilgilerini de şifreler ve Internet ortamına aktarır.

Internet üzerinde elektronik ticaret geliştiren bir çok yazılım mevcuttur. Bu yazılımlar kredi kartı bilgilerini ve sipariş bilgilerini şifreledikten sonra bunları satıcının bilgisayarına gönderir. Satıcının bilgisayarında SSL veya SSL ve SET protokolleri kullanılmak suretiyle kredi kartı bilgileri hariç siparişlere ait bilgilerin şifreleri çözülür. Kredi kartına ait şifreli bilgiler güvenli bağlantı yoluyla ilgili bankaya aktarılır. Banka tarafından istenen provizyon verilir. Provizyon satıcıya Internet üzerinden aynı yöntemlerle geri döner. Satıcının bilgisayarı tarafından elektronik ticaret işlemi sonuçlandırılır.

Sonuç
Yeni bir marketing tarzı olan elektronik ticaretin yaygınlaşması için, tüketicilerin kredi kartı bilgilerinin Internet üzerinden karşı tarafa aktarılmasının alışılmış yöntemlerle yapılan alışverişlerden daha güvenli olduğuna kanaat getirmelerine bağlıdır. Satıcılar daha güvenli bir elektronik ticaret ortamı sunmak için müşterilerini rahatlatıcı önlemleri alabilirler. Daha şimdiden Internet üzerinde kullanılan yazılımların güvenli bir ticareti gerçekleştirebilecek düzede olduğu yadsınamayacak bir olgudur.

Yararlanılan Kaynaklar:
1- http://www.ymm.net/electron.htm Erişim Anı: 12/18/99 20:50, Electronic Money
2- Survival Guide to Web Site Development, Yazar: Mary Haggard, Microsoft Press

İNTERNET ALAN ADLARI VE HOSTİNG HİZMETLERİ

2009-04-10T15:51:00Z

İnternet alan adları (Domain Name) temini ve web hosting (Bilgisayar Konaklama) hizmetlerinin Katma Değer Vergisi karşısındaki durumları yazımız konusunu oluşturmaktadır.

İnternetteki alan adları www.ymm.net, www.vergi.org gibi kullanıcılara anlam ifade eden ve benzeri olmayan internet adresleridir. Her alan adına karşılık gelen 123.45.123.45 gibi sayısal bir adres olan İnternet Protokol (IP) numarası bulunmaktadır. Türkiye için alan adı tahsisinin sorumlusu Orta Doğu Teknik Üniversitesidir. İnternet adresleri Türkiye içinden alınabildiği gibi yurt dışından da satın alınabilmektedir. Aynı biçimde web hosting hizmetlerinden gerek yurt içinde gerekse yurt dışında bulunan kurum ve kuruluşlardan da yararlanılabilmektedir.

İnternet alan adlarının ve web hosting hizmetlerinin yurt içinden veya yurt dışından sağlanmasına göre, Katma Değer Vergisinin uygulanabilirliği konusuna aşağıda ayrı ayrı yer verilmiştir.

Yerli firmalardan sağlanan İnternet alan adları ve web hosting hizmetleri: Yerli firmalardan sağlanan hizmetler karşılığında ilgili firmadan fatura veya benzeri vesikalar elde edilebilmektedir. Söz konusu vesikalar üzerinde, hizmetin fiyatı ve KDV tutarı belirtilmektedir. Bu tip hizmetler için genel oran olan %18 nispetinde KDV hesaplanmaktadır.

Hizmetten yararlanan firmalar, söz konusu vesikalar üzerinde gösterilen KDV tutarını indirim hakkına sahiptirler.

Yabancı firmalardan sağlanan İnternet alan adları ve web hosting hizmetleri: Yabancı firma veya kurumlardan sağlanan internet adları ve web hosting hizmetleri konusunda “hizmet yeri” ve “faydalanma yeri” kriterlerine göre Katma Değer Vergisine tabi olup olmayacağı belirlenmektedir. KDV uygulamasında, vergilendirmede mevcut olan kriterlere göre hareket edilmektedir. Hizmet yeri yurt dışı olsa bile faydalanma yeri yurt içi olduğunda, KDV nin sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi ve ödenmesi gerekmektedir.

İnternet alan adalarına, yada diğer adıyle internet adreslerine dünyanın her yerinden erişim mümkün olup dünyanın her yerinde bunlardan faydalanılmaktadır. Bu anlamda internet adreslerinden yurt içinde faydalanma kriteri yerine getirilmiş olmaktadır. Bu tip işlemler hizmet ithali tanımına girmekte olup, hizmeti yaptıran firmalarca sorumlu sıfatıyla vergi beyan edilmeli ve vergi dairelerine ödenmelidir.

Yurt dışındaki firma veya kuruluşlara hizmeti yaptıran Türk firması, bu hizmetten sadece yurt dışında yararlanıyorsa, KDV uygulanmayacaktır. İnternet adresleri dünyanın her yerinden ulaşılabilir durumdadır. Dolayısıyla internet adreslerinden yurt içinde de yararlanılabileceğinden KDV nin tarh ve tahakkuk ettirilmesi gerekir.

Internet üzerinden yapılan elektronik ticaretin vergilendirilebilmesi için dünya ülkelerince, pek çok kriter geliştirilmiştir: Klasik ticaretin vergisel anlamda tam olarak kavranabilmesi amacıyla uygulamaya konu edilen “işyeri” (Permament Establishment) kriteri, elektronik ticareti için de uyarlanmaya çalışılmıştır. İnternetteki web sitelerini kendi bilgisayarlarında konuk eden, barındıran web hosting firmalarının işyerleri, bu bilgisayarlarının bulunduğu ülkeler olarak addedilmiştir. Bu durumda hizmet yeri bu bilgisayarların bulunduğu ülkeler olmaktadır. Dolayısıyla, yabancı firmalardan sağlanan web hosting firmalarının sunucu bilgisayarları Türkiye dışında olduğu takdirde, “hizmet yeri” kriterinin yanında “faydalanma yeri” kriterine de bakılması gerekmektedir.

İnternet adresleri aracılığıyla, internet kullanıcıları internet servis sağlayıcısı firmalarla bağlantı kurmak suretiyle dünyanın her yerindeki bilgisayarlar üzerindeki web sitelerine ulaşabilirler. Dolayısıyla, web hosting firmalarının sunucu bilgisayarları ister Türkiye’de isterse yurt dışında olsun, faydalanma kriterine göre KDV’nin sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi ve vergi dairesine ödenmesi gerekmektedir.

27.06.2005

Eser Sevinç

Yeminli Mali Müşavir

Elektronik Ticaretin Vergilendirilmesi

2009-04-10T15:50:00Z

Elektronik ticaret üzerinden elde edilen ticari kazançların vergilendirilmesindeki en önemli sorun ticaretin gerçekleştirildiği web sitesini barındıran sunucu bilgisayarın (Web Server) Ülkeler itibariyle vergilendirme konumundan kaynaklanmaktadır. Herhangi bir ülkede bulunan sunucu bilgisayarlar üzerinde ticari işlem yapan yabancı bir işletmenin bu ülkede veya başka bir ülkede vergi mükellefiyeti olup olmadığının bilinmesine olanak yoktur. Bu nedenle, işletmeler yabancı bir ülkede bulunan bilgisayarlar üzerinden ticari varlıklarını sürdürmelerine rağmen, o ülkelerdeki işlemleri üzerinden mevzuat ve uluslararası anlaşmaların yokluğu nedeniyle vergilendirilmemektedir.

Bilgisayarın Bulunduğu ülke Koşulu

Sunucu bilgisayarlar, üzerlerinde bir web sitesini oluşturan (Örneğin Vergi Rehberi, http://www.ymm.net) veri kaynaklarının ve yazılımların bulunduğu Internete bağlı sistemlerdir. Söz konusu bilgisayarlar web sitelerinin işleyişini ve etkinliğini etkilemeden herhangi bir yerde; bir başka şehirde veya ülkede bulunabilir. Web siteleri aracılığıyla bu bilgisayarlar üzerinden yapılan ticari işlemlerin vergilendirilebilmesi için, işletmelerin bu bilgisayarların bulunduğu ülkede kalıcı bir yerleşime (Permament Establishment) sahip olmaları gerekmektedir. O halde, bu bilgisayarların bulunduğu ülkede kalıcı bir yerleşime sahip olması ne demektir?

Yalnızca veri kaynakları ve yazılım içeren web siteleri somut bir mülk olmadıklarından işletmeler açısından kendi başlarına kalıcı bir yerleşim yeri oluşturmazlar. Dolayısıyla, işletmelerin web siteleri işletmeler için bir işle iştigal merkezi olarak nitelendirilemez. İşletmelerin web sitelerinin bu işletmelerin kalıcı bir yerleşim yeri sayılabilmesi için web sitelerinin üzerinde bulunduğu bilgisayarların mülkiyetinin kendilerine ait veya kendilerince kiralanmış olması gerekmektedir. Aksi halde, işletmeler için bir ülkedeki bilgisayarın kullanımı kendi başına kalıcı bir yerleşimi ifade etmemektedir. Bu daha çok o işletmeler için kaçamak bir liman niteliğindedir.

Günümüz teknolojisi ile 10 dakika içerisinde bir bilgisayar üzerindeki web sitesine ait yazılım ve veri kaynakları bir başka ülkede bulunan bilgisayar üzerine kolayca aktarılabilmektedir. Elektronik ticaret üzerine sınırlamalar getiren ülkeden diğer bir ülkeye web sitelerinin transferi söz konusudur. Hal böyle iken, işletmelerce web sitelerinin bulunduğu bilgisayarlara sahip olunması veya bunların kiralanması halinde web sitelerinin ülkeler arası nakli bir ölçüde engellenmiş olmaktadır.

Web Sitelerini Konuk Eden Firmalar

Bir web sitesinin bir ülkede bulunan bilgisayar üzerinde konumlanmasının vergi mükellefiyetinin tesis edilmesini gerektirip gerektirmediği sorununun yanında, web sitesi konuk eden firmaların yabancı müşterilerinin vergi sorumlusu sayılıp sayılmayacakları da tartışılacak konuların başında gelmektedir. Kendilerine ait veya kendilerince kiralanmış bir bilgisayar üzerinde web sitelerini barındıran firmaların müşterileri adına kalıcı bir yerleşime sahip olduklarından bahisle vergi sorumluluğunun tesis edilebileceği anlamına gelecektir.

Açıktır ki yalnızca bir işletmenin web sitesini barındıran firmanın yüksek bir olasılıkla o işletmenin daimi temsilcisi sayılması gerekir. Bu halde, vergi mükellefiyetinin tesisi gündeme gelmektedir. Aksi takdirde, web siteleri barındıran işletmeler için vergilendirme olanağı ortadan kalkacaktır.

Sonuç

İşletmelerin sunucu bilgisayarlarının bulundukları ülkede kalıcı bir yerleşime (Permament Establishment) sahip olmaları, Web siteleri aracılığıyla bu bilgisayarlar üzerinden yapılan ticari işlemlerin vergilendirilebilmesi için gereklidir. Şu halde işletmelerin kalıcı bir yerleşime sahip olmaları kriteri ve elektronik olarak yapılan işlemlerin mahiyeti açısından aşağıda belirtilen sonuçlara ulaşılmaktadır.

i- Herhangi bir ülkede sadece reklam ve bilgi verme amacıyla kullanılan bilgisayarlar, işletmeler açısından kalıcı bir yerleşim yeri oluşturmaz,
ii- Herhangi bir ülkede reklam ve bilgi verme yanında, kredi kartı ve diğer bilgileri toplamak kaydıyla sipariş alan web sitelerinin bulunduğu bilgisayarların varlığının bu işletmeler açısından kalıcı bir yerleşim yeri olarak addedilip addedilemeyeceği yönünde tartışmalar mevcuttur,
iii- Herhangi bir ülkede reklam ve bilgi verme yanında, kredi kartı ve diğer bilgileri toplamak kaydıyla sipariş alan ve mal ve hizmetleri dijital ortamda sunan bilgisayarların varlığı işletmeler açısından o ülkede tam bir kalıcı yerleşim yeri sayılır. Örneğin müşterilerine yüz yüze temas olmaksızın dijital ortamda yazılım sunabilen işletmelerin web sitelerinin bulunduğu bilgisayarlar o ülkede işletmeler için kalıcı bir yerleşim yeri bulunduğu anlamına gelmektedir. Tabiatıyla, bu işletmeler açısından vergilendirme artık bir sorun teşkil etmemektedir.

Eser Sevinç

Kaynakça: 1- http://www.ecommercetax.com/doc/102099.htm Erisim Ani: 10 Subat 2000, Web Server in Another Country-Proposed Rules By David Hardesty. 2- http://www.ymm.net/makale Erisim Ani:10 Subat 2000, Elektronik Ticaret Çok Daha Güvenlidir, Eser Sevinç.

Elektronik Ticaret Güvenlik-Denetim, Idari ve Yasal Düzenlemeler

2009-04-10T15:50:00Z

Dünyada son 15 yil içinde ekonominin yapisi, isleyisi ve kurallarinda meydana gelen degisim Yeni Ekonomi olarak adlandirilmaktadir. Ekonominin tarima dayali yapidan sanayiye dayali duruma gelmesi uzun yillar almistir. Yeni ekonominin hizli gelisiminin nedeni insanlarin ilerleyen teknolojiye uyum esnekliginin yüksek olusudur.

Yeni ekonomi, yeni is olanaklarinin ve daha yüksek yasam standartlarinin temelini olusturdugu yenilikçi düsüncenin, teknoloji ile bezenmis hizmet ve mal üretiminin hakim oldugu bilgi ve düsünceye dayali bir ekonomi olarak degerlendirilebilir. Yeni ekonominin temel araçlarindan birisi global düzeydeki enformasyon (Bilgi) altyapisidir. Bilgi toplumunun itici gücü bilgi ve bu bilgiyi isleyen bilgisayarlardir. Bilgisayar ile iletisimin gelismesinin temelinde mikro elektronik teknolojisi yatmaktadir.

Gelisme sürecinin ilk asamalarinda bulunan Global Enformasyon Altyapisi dünyamizi degistirmeye baslamistir. Gelecek on yil içerisinde egitim, saglik, çalisma ve bos zaman etkinlikleri gibi günlük yasamin her alanini etkileyecektir. Vaktiyle zaman ve mekan olarak ayrilmis insanlar, global bir toplulugun parçasi olarak bu degisimleri yasayacaktir. Toplumun elektronik transformasyonunu, tek basina Internet’ten daha iyi somutlastiran bir baska güç yoktur.

E-ticaretin amaci mal ve hizmet maliyetlerini düsürmek ve müsteriye hizmet zamanlamasi ve kalitesini iyilestirmektir. Yeni ekonomide, bilgi çaginda elektronik ticaretin bu ilk adimlari büyük bir is stratejisi olarak ortaya çikmaktadir. Bilgisayar teknolojilerindeki ve telekomünikasyon sistemlerindeki gelismeler isin yapilma seklini degistiren yeni uygulamalara kapilari açmistir. Bir çok degisik büyüklükteki firmalar elektronik ticaret stratejisini ya baslatmis durumdalar ya da çok yakin bir gelecekte bunu planlamaktadirlar.

E-ticaret birçok disiplinlerin alanina girmektedir. Bilgisayar aglari ve telekomünikasyon hizmetleri, güvenlik, veri depolama gibi teknik alan; pazarlama, tedarik ve satin alma, faturalama ve ödeme gibi is alani ve bilgi hirsizligi, fikri haklar gibi hukuksal alanlarin içerisinde kalmaktadir e-ticaret.

Elektronik ticaret son yillarda dikkatleri üzerine çekmesine ragmen, 20 yildan beri çesitli sekillerde varligini sürdürmektedir. EDI (Elektronik Data Intercharge) ve EFT (Elektronik Funds Transfer) teknolojileri 1970’li yillarin sonlarinda kullanilmaya baslanmistir. Kredi karti kullaniminin artmasi, ATM (Automated Teller Machines) makinalarinin yayginlasmasi ve telefon bankaciliginin gelismesi 1980’lerde elektronik ticarete yön vermistir. Fakat bu gelismelerden hiçbirisi tek basina Internet kadar elektronik ticaretin gelismesinde büyük bir rol oynamamistir.

Internet, yönetimin yeniden yapilandirilmasi ile yasamimizin ve toplumumuzun yeniden biçimlenmesi sürecinde kullanilmaktadir. Internet bir taraftan, vatandaslari güçlendirip toplumlari demokratiklestirirken, diger taraftan da klasik isletme ve ekonomi paradigmalarini degistirmektedir. Elektronik piyasada isletmelerin ve tüketicilerin sonuçlarindan yararlandiklari, yeni ticari etkilesim modelleri gelismektedir.

Özellikle bankacilik ve finans sektörü de dahil olmak üzere bir çok alanda yasanan liberallesme ve kurallardan arindirma (Deregulation) sürecinin sonucu olarak, uluslararasi alanda yatirim ve ticaret kararlarinin alinmasinda cografi sinirlar eski önemini giderek yitirmeye baslamistir. Öte yandan, bilisim teknolojisindeki gelismeler, hizmetlerin üretildigi yer ile bu hizmetlerden yararlanilan yer arasindaki bagimliligi giderek kaldirmakta olup, yeni ticaret ve is yapisina uygun bir bankacilik ve ödeme sisteminin gelismesini saglamaktadir.

Internet teknolojisi, hizmetler sektöründe global ticaret üzerinde derin bir etkiye sahiptir. Bilgisayar yazilimi, eglenceye dönük ürünler (Filmler, videolar, oyunlar, müzik ses kayitlari), enformasyon hizmetleri (Veri tabanlari, online gazeteler), teknik enformasyon, ürün lisanslari, finansal ve profesyonel hizmetler (Is ve teknik danismanlik, muhasebe, mimari tasarim, hukuki danismanlik, seyahat hizmetleri vs.) elektronik ortamda yapilmaktadir. Bu ticari islemlerde arti deger online olarak gerçeklesmektedir. Global enformasyon altyapisi, yeni ticari islem sekillerini kolaylastirip, maliyetlerde dramatik düsüslere yol açarak, hizmetlerde ve diger alanlarda, ticareti kökten degistirmek potansiyeline sahiptir.

Internet, perakende satislari ve dogrudan pazarlamayi da kökten degistirecektir. Tüketiciler, tüm dünya üzerindeki perakendeci ya da üreticilerden, genis bir tercih seçenekleri içerisinde, evlerinden alisveris yapabileceklerdir. Simulasyon teknikleri sayesinde ürünler satin alinmadan önce nasil bir görünüme sahip olduklari bilgisayar ekranlarinda canlandirilabilecektir. Bilgisayar veya televizyonlarda bu ürünler görülebilecek, seçilen ürünler siparis edilip bedeli ödenebilecektir.

2000 yilinin sonuna kadar Internet’te ticaret milyarlarca dolari bulacaktir. Bu potansiyelden en iyi sekilde yararlanabilmek için, devletler, elektronik ticarete, müdahaleci olmayan (non-regulatory), serbest piyasaya yönelik yaklasimi benimsemek zorundadir. Devletler, Internet’te ticaretin gelismesi üzerinde derin etkiye sahiptirler. Onlar yaptiklari eylemlerle elektronik ticareti kolaylastirabilirler yada engelleyebilirler. Ne zaman düzenlemeler yapacaklarini, ne zaman yapmayacaklarini bilmeleri elektronik ticaretin gelisimi bakimindan hayati rol oynayacaktir.

Devletler, global is ve ticareti desteklemeye yönelik açik ve öngörülebilir hukuki ortamin olusmasini saglamalidir. Ticari islemlerin gerçeklestirilmesinde önceden belirlenmis bir yasal çerçevenin eksikligi dolayisiyla, bugün hala birçok isletme ve tüketici, Internet üzerinde genis kapsamli bir is yapmak konusunda ihtiyatli davranmaktadir. Bu durum özellikle, sözlesmelerin, yükümlülüklerin, fikri haklarin, gizliligin ve güvenligin uygulanmasi ile ilgili uluslararasi ticari faaliyetler için geçerlidir.

Internet’in kullanimi yayginlasirken, devletlerin elektronik ticaret ve Internet üzerinde genis çapli kurallar empoze edecegi konusunda bir çok isletme ve Internet kullanicisinin endiseleri sözkonusudur. Sorun yaratabilecek potansiyel düzenleme alanlari, vergileri, gümrükleri, enformasyon akisi üzerindeki sinirlamalari, servis saglayicilarin düzenlenmesini, lisans taleplerini ve standartlarin gelistirilmesi üzerindeki kontrolleri kapsamaktadir.

Global elektronik ticaretin yönlendirilmesinin kuralari söyle konulmalidir:

 Taraflar uygun gördüklerinde aralarinda sözlesmeye dayanan iliski kurmak için serbest olmalilar,

 Kurallar teknolojik olarak tarafsiz olmali (Kurallar belirli teknolojileri ne talep etmeli ne de benimsemeli), ileriye bakmali (Kurallar gelecekte teknolojilerin kullanimini ve gelisimini engellememelidir),

 Mevcut kurallar kismen degistirilmeli (Modify) ve gerekli oldugunda yeni kurallar adapte edilerek elektronik teknolojilerin kullanimi desteklenmelidir,

 Bütün bu süreçlere, ileri teknoloji ile çalisan ticari sektör kadar, henüz online faaliyette bulunmayan firmalar da dahil edilmelidir.

Elektronik ticaretin desteklenmesi ve kullaniminin artirilmasi için alinmasi gereken tedbirler ise söyle siralanabilir:

 Elektronik iletisimin (Sözlesmeler, noter onayi gibi alanlarda), islemlerin kolaylastirilmasi, kabulü ve devletçe taninmasinin tesviki,

 Elektronik imzanin ve diger onay süreçlerinin kabul edilerek desteklenmesi için, tutarli uluslararasi kurallarin tesviki,

 Elektronik ticaret islemlerinde uygun, etkili ve etkin alternatiflerin gelistirilmesi.

Sonuçta global ticaretin gelisimi, günümüzde elle yapilan fonksiyonlari otomatiklestirerek, yeni teknolojilerin gelisiminin isletmeler ve tüketicilere avantaj saglamasina yol açacak yasal kurallarin yaratilmasinda bir firsat saglayacaktir.

Müdahaleci olmayan bir araç olarak Internet’in korunmasi ve pazarin rekabet ve tüketici tercihleri tarafindan biçimlenmesine olanak saglayacak uluslararasi anlasmalar için ele alinmasi ve düzenleme yapilmasi gereken mali ve yasal konulari belirtmekte yarar vardir.

Elektronik Ticaretin Vergilendirilmesi

Mevcut vergi mevzuati ve gelir idaresi su ana kadar geçerli yapiyi esas aldigindan, gelismelerin hem vergi politikasi ve vergi hukuku hem de gelir idaresi üzerinde önemli etkiler olusturmasi kaçinilmazdir. Bilisim teknolojisindeki gelismeler bir tarafta gelir idaresine bu teknolojilerden yararlanma, dolayisiyla da performansini artirma olanagi sunmaktadir. Diger taraftan, söz konusu teknolojinin vergiden kaçinma ve vergi kaçirma olanaklarini artiracagi da asikardir. Gelir idaresinin konuya yaklasimi, elektronik ticaretin sundugu anvantajlardan yararlanmak, dezavantajlardan kaynaklanacak vergi kayiplarini ise en aza indirmek seklinde olacaktir.

Teknolojik gelismelerin bir sonucu olarak çok uluslu firmalar artik ürünlerinin dizayn edildigi, üretildigi, satildigi ve firma ile ilgili faaliyetlerin yapildigi yerleri ülkeler itibariyle farklilastirma olanagina sahip bulunmaktadirlar. Böylece çok uluslu bir firmanin bir ürün ile ilgili olarak yürüttügü aktiviteler birden fazla ülkenin vergileme yetkisi alanina (Juristiction) girmektedir. Bu durum çok uluslu firmalara ülkelerin vergi sistemleri ve oranlarini gözönünde bulundurarak, her ülkede vergi idarelerine beyan edecekleri gelirlerini “transfer fiyatlari” yoluyla düzenleme olanagi sunmaktadir. Gerçekten, bu gibi durumlarda, daha avantajli bir vergi sisteminin oldugu ülkede, ürün oldugundan daha fazla fiyatlandirilmak suretiyle kazanç yüksek gösterilmekte, buna karsilik vergi oranlarinin yüksek oldugu ülkede ise yüksek fiyatlandirilan girdiler gider kalemi olarak yansitilmak suretiyle, kazanç oldugundan daha az beyan edilmekte ve sonuç olarak firmanin ödeyecegi toplam vergi miktari daha düsük düzeylerde gerçeklesmektedir.

Toplam vergi yükünün azaltilmasini amaçlayan bu ve benzeri uygulamalar vergi planlamasi olarak adlandirilmaktadir. Vergi planlamasi uygulamalarinin önüne geçilmesi için özellikle OECD ülkeleri çerçevesinde önemli girisimler baslatilmis bulunmaktadir. Globallesme, bilisim teknolojisindeki gelismeler ve bunlarla yakindan baglantili olan elektronik ticaret ile birlikte “vergi planlamasi” uygulamalarinin daha karmasik bir sekilde artarak devam etmesi beklenmektedir. Bu beklenti, özellikle vergi idarelerinin birlikte hareket etmesine yönelik yeni politikalar gelistirmelerini gerektirmektedir.

Günümüzde, globallesme ile birlikte ekonomik sinirlarin kalktigi bir dünyada, ülkeler, vergi düzenlemelerinde diger ülke uygulamalarini ve yapacaklari düzenlemelerin uluslararasi etkilerini daha fazla dikkate almaktadir. Elektronik ticaret taraflarin direkt temas olmaksizin elektronik ortamda biraraya gelmek suretiyle gerçeklestirdikleri bir ticaret seklidir. Elektronik ticaret fiziki mal ticareti ile karekterize edilen tarihsel, açik ve sabit cografi sinirlardan mahrumdur. Elektronik ticaretin vergilendirilmesindeki en önemli konu elektronik ortamda teslim edilen dijital mal ve hizmetlerden elde edilen kazancin vergilendirilip vergilendirilemeyecegidir.

Uzun zamandir ülkeler tarifeleri indirmeye çalisiyorlar. Serbest ticaretin yarari bütün ülkelerce yakindan görülebilmettedir. Global bir araç olan Internet üzerinde, teslim edilen mallar ve hizmetlerde gümrük tarifelerinin uygulanmasinin anlami olmadigini anlamis bulunmaktadirlar. Ayrica, Internet üzerinden siparis edilen bir ürün, sonuçta postayla teslim edildiginde gümrük tarifesi uygulamak mümkün iken, ürünlerin ve hizmetlerin elektronik olarak teslim edildigi durumlarda gümrük tarifesi uygulamak olasi degildir.

Her seyden önce, Internet’te elektronik ticaret üzerinde, yeni vergi uygulanmamasi gerekmektedir. Elektronik ticaretin vergilendirilmesi uluslararasi vergilendirme ilkeleriyle uyumlu olmalidir. Tutarsiz ulusal mevzuatlardan ve çifte vergilendirmeden kaçinilmalidir; basit ve anlasilmasi kolay olmalidir. Elektronik ticaret üzerine salinan vergiler, ayni durumda bulunan ekonomik sektörler arasindaki rekebet esitligini devam ettirmelidir: Elektronik ortamda mal ve hizmet sunanlarin geleneksel sekilde mal ve hizmet sunanlardan farksiz olarak vergilendirilmesi gerekir.

Internet üzerinden yapilan satislarin vergilendirilmesinde uyulmasi gereken uluslararasi ilkeler sunlardir:  Vergilendirme ticareti engellememelidir: Vergilendirme sistemi ticaret türleri arasinda ayrim yapmamali; ticari islemlerin yerini ve dogasini degistirecek egilimler yaratmamalidir.  Vergilendirme sistemi basit ve seffaf olmalidir: Önceden belirlenen gelirleri tahsil edebilecek yeterlilikte ve uygulamasi basit olmalidir. Bütün taraflar için maliyet ve külfeti minimum olmalidir.  Vergilendirme sistemi uluslararasi vergi sistemlerine uygun yapilandirilmalidir: Devletlerin, Global bir uzlasma saglamak için, Ekonomik Isbirligi ve Kalkinma Örgütü (OECD) ile elektronik ticareti vergileme konusunda isbirligine katilmalari gerekmektedir.

Vergi mükellefleri yaptiklari islemin vergisel sonuçlarini önceden bilmek isterler. Buna göre, mükelleflerin hangi islemler dolayisiyla, nerede, ne zaman ve ne miktarda vergi ödeyecekleri yasalarda belirtilmis olmalidir. Vergilemede belirlilik kurallarin açikça ortaya konulmasini gerektirir. Elektronik ticaretin vergilendirilmesi ile ilgili olarak ileri sürülen “bit vergisi” veya “hiç vergilendirilmemesi” görüsleri bu ticaretin vergilendirilmesi ile ilgili bir belirlilik saglamamaktadir.

Elektronik ticaretin vergilendirmesinde çifte vergilendirmeme ilkesine uymak önem tasimaktadir. Çifte vergilemeden kaçinma, tüketim vergilemesini düzenleyen genel ilke olup elektronik ticaretin gelismesi ile dogrudan ilgilidir. Sinir ötesi ticaretin vergilendirilmesi kurallari, tüketimin yapildigi yerlesim yerindeki vergilendirme ilkelerinin uygulanacagini kabul eder. Yani, vergileme tüketim yerinde yapilmalidir. Dijital mallarin arzi fiziki mallarin arzi gibi degil, bir hizmet arzi gibi degerlendirilmelidir. Bu düsünce, Avrupa Birligi’nin Katma Deger Vergisi uygulamalari ile tutarlidir. Ancak, bu düsünce vergilendirmede tarafsizlik ilkesine uygun degildir. Çünkü, kitap, yazilim, müzik veya bilgi gibi mallar fiziki bir mal gibi de teslim edilebilir. Bu durumda, teslim sekli ne olursa olsun tutarli bir vergi orani saglayan vergilendirme politikasi uygulanmalidir.

Ulusal ve uluslararasi hukuk çerçevesinde degerlendirildiginde, elektronik ticaretin gelir vergilemesi ile ilgili olarak dört sorunla karsilasilmaktadir: 1. Tam mükellefiyet, 2. Gelirin elde edildigi yer, 3. Gelirin niteliginin belirlenmesi 4. Vergi matrahinin belirlenmesi

Tam mükellefiyet, mükelleflerin hem mukim olduklari ülkede hem de diger ülkelerde elde ettikleri tüm gelirler üzerinden vergilendirilmelerini ifade etmektedir. Dar mükellefiyet kavrami ise, kisilerin mukim olduklari ülke disinda elde ettikleri gelir dolayisiyla sadece bu gelirler ile sinirli olarak, anilan gelirleri elde ettikleri ülke tarafindan vergilendirilmesini ifade etmektedir. Gerçek kisi ve kurumlarin elde ettikleri gelirler dolayisiyla hangi ülkede tam mükellefiyet esasina göre vergilendirilecekleri genellikle mukimlik kriterine göre belirlenmistir. Türkiye’de mukim olan gerçek ve tüzel kisiler, Türkiye’de ve Türkiye disinda elde ettikleri gelirleri dolayisiyla ülkemizde vergilendirilmektedir.

Çagdas vergi sistemlerinde kural olarak ülkeler, kendi mukimlerinin gelirleri (Tam mükellefiyet) ile kimin tarafindan yapildigina bakilmaksizin sinirlari içerisinde yapilan faaliyetlerden dogan gelirleri (Dar mükellefiyet) vergilemektedirler. Vergileme hakkinin hangi hallerde kazancin elde edildigi ülke (Kaynak ülkesi) ve hangi hallerde de kazanci elde eden kisinin mukim oldugu ülke (Ikamet ilkesi) tarafindan kullanilacagi kazanç türleri itibariyle her ülkenin iç mevzuatinda düzenlenmistir. Ancak, ülkelerin ulusal mevzuatlarindaki düzenlemeler elde edilen gelirlerin birden fazla defa vergilendirilmesinin (Çifte vergilendirme) önlenmesi için yeterli olmamaktadir. Gelir unsurlarinin hem ikamet ülkesi hem de kaynak ülkesi tafindan vergilendirilmesinin önlenmesi çifte vergilemeyi önleme anlasmalari ile saglanmaktadir.

Uluslararasi anlasma hukukuna göre, kisilerin mukim olduklari ülke disinda gelir getirici faaliyette bulunmalari durumunda vergileme, gelirin türüne göre kaynak veya ikamet ülkesi yada her ikisi tarafindan yapilmaktadir. Ticari ve mesleki faaliyetlerin elektronik ortamda yapilamaya baslanmasi geleneksel kaynak ülkesi ve ikamet ülkesi vergilemesi ayrimini da etkilemektedir. Çünkü, bilisim teknolojisindeki gelismeler kaynak ülkesi ve ikamet ülkesi vergilemesi konusunda bu ilkelerin gelistirildigi dönemin kosularina göre olusturulmus olan dengeyi degistirmektedir.

Isyeri ve sabit yer kriterleri ticari ve mesleki faaliyetlerin vergilendirilmesinde temel ölçüt olarak kullanilmaktadir. Sanal ortamda gerçeklestirilen elektronik ticarette isyerinin varliginin nasil belirlenecegi yeterince açik degildir. Sanal ortam ve cografi sabitlik ve dolayisiyla isyeri kavramlari birbirleiryle uyumlu bir çagrisim uyandirmamaktadir. Buradan, sanal ortamin, isyerinin varligi için gerekli olan ise iliskin sabit bir yer kosulunun gerçeklesmesine elverisli olmadigi ortaya çikmaktadir. Web sitesi ve web sayfalari araciligiyla yapilan elektronik ticaretin vergilendirilmesinde OECD tarafindan benimsenen kural, bunlarin isyeri olusturmaya yeterli olmayacagi nedeniyle kaynak ülkesinin ticari kazançlari vergileme hakkinin ortaya çikmayacagi yönündedir.

Sanal ortamda yapilan ticari ve mesleki faaliyetlerin gelir vergilemesi ile ilgili olarak ortaya çikardigi bir baska sorun da anilan islemlerden elde edilen kazancin niteligi ile ilgilidir. Kazancin türünün belirlenmesi, ödemenin yapildigi islemin mahiyetine bagli bulunmaktadir. Ödeme, bir ürün veya hizmet alimi için olabilecegi gibi, bir gayrimaddi hakkin veya varligin kullanimi veya kullanim hakki için de olabilir. Kazancin niteliginin belirlenebilmesi için kazanç getirici faaliyet karsiliginda alinan meblagin mahiyetinin ortaya konulmasi gerekmektedir. Anlasma hukuku çerçevesinde kazancin ticari kazanç yada gayrimaddi hak bedeli olarak degerlendirilmesinin farkli sonuçlari bulunmaktadir. Ticari kazançlar isyeri araciligiyla elde edildigi takdirde kaynak ülkesi tarafindan vergilenmektedir. Gayrimaddi hak bedellerinde ise, Model anlasmada vergileme hakki ikamet ülkesine birakilmakla birlikte, Türkiye’nin de taraf oldugu anlasmalarda vergileme hakki kaynak ve ikamet ülkesi arasinda paylastirilmaktadir. Buna göre, Türkiye ile ÇVÖA yürürlükte bulunan bir ülke mukiminin ülkemizde elde ettigi gayrimaddi hak bedelleri Türkiye tarafindan belli bir orani (%10) asmamak üzere vergilendirilebilmektedir. Anlasma hukukuna göre, gayrimaddi hak bedeli olarak degerlendirilen kazançlar Gelir Vergisi Kanunu’nda durumuna göre, gayrimenkul sermaye iradi veya diger kazanç ve iratlar, bazi sinirli hallerde ise serbest meslek kazanci kapsaminda degerlendirilmistir.

Anlasma hukukunda ticari kazançlarin vergilendirilebilmesine iliskin esaslar Model anlasmada ve ülkemizin taraf oldugu anlasmalarda 7 nci maddede yer almaktadir. Anilan maddede, ticari kazançlarin kaynak ülkesi tarafindan vergilendirilmesi için temel sart olan kazancin bir isyeri araciligiyla elde edilmis olamasi ilkesi belirtildikten sonra vergi matrahinin belirlenmesine iliskin esaslara geçilmektedir. Matrahin belirlenmesine iliskin esaslar matrahin mümkün oldugu kadar fiili kazanç ve esaslar esas alinarak tespitini öngörmektedir.

Elektronik Ödeme Sistemleri

Yeni teknolojiler, Internet üzerinde, mallarin ve hizmetlerin bedellerini islemin yapildigi anda ödemeyi olasi kilmistir. Elektronik ödeme yöntemlerinden birisi, Internet yoluyla, bilgisayar kullanici arabirimiyle, kredi kartlarini kapsayan mevcut elektronik bankacilik ve ödeme sistemlerine baglanmaktir. Ayrica elektronik para, akilli (Smart) kart ve diger teknolojiler gelisme halindedir. Elektronik ticaretin temel karekteristiklerinden birisi de aracilara olan gereksinimi ortadan kaldirmasidir. Bankacilik ve benzeri finansal hizmetlerde, özellikle elektronik para ile ödemelerin yapilmasi hallerinde aracilara gerek bulunmamaktadir.

Elektronik ödeme sistemelerinin gelisim asamasinda ticaret ve teknolojik çevre hizla degismekte iken, esnek olmayan kati düzenlemeler ve kurallar sakincali olabilir. Devletler, elektronik ödeme sistemlerinin saglikli yapilmasinda ve güvenliginde, tüketicilerin korunmasinda, hukuki kararlarin alinmasinda faaliyetlerde bulunabilirler. Elektronik ödeme sistemleri gelisirken, devletler, Internet politikalari hakkinda bilgilenmek ve dogmakta olan piyasanin gerekleri ile uyum içinde faaliyetlerde bulunabilmek amaciyla özel sektörle yakin bir sekilde çalismalidir.

Internet Bankaciligi

Finansal hizmetler sektörü yeniliklerin en kolay uygulandigi, çok hizli gelisen ve degisen bir sektördür. Bu sektörde bilgisayarlarin kullanilmaya baslanmasi yillar öncesine kadar uzanmaktadir. Önceleri ofis içi bankacilik islemlerinin gerçeklestirilmesinde kullanilan bilgisayarlar daha sonra teknolojinin gelismesiyle, bazi bankacilik hizmetlerinin otomasyonunda kullanilmaya baslanmistir. Bilgisayarlarin pazarlama amaçli kullanilmaya baslanmasi ile birlikte, günümüzde bütün islemler bilgisayarlar yardimiyla yapilmaktadir.

Bu gelisme günümüzde Intrnet’in kullanilmaya baslamasiyla bir adim daha ileri giderek, bilgisayar ortaminda Internet üzerinden islem yapmak yoluyla, bankacilik hizmetlerinden yararlanmak noktasina ulasilmistir. Internet’in bankacilik hizmetlerinde kullanilmasi, elektronik bankaciligini daha çekici kilmaya baslamis ve maliyet olarak sagladigi üstünlükler nedeniyle de giderek daha fazla ev halki Internet üzerinden bankacilik hizmeti almaya baslamistir.

Interaktif bankaciliginin, müsterilere, iletisim aginda genis bir özgürlük saglamasi, kendi kendilerine islem yapabilmeleri olanagi vermesi, her müsterinin kendi gereksinimleri dogrultusunda veri tabani hazirlanmasindaki üstünlükler nedeniyle çok fazla talep bulacagi açiktir. Yapisi ve isleyisi açisindan karsilastirildiginda Internet bankaciligi ile geleneksel bankacilik arasindaki en önemli fark islem maliyetlerindedir. Her ne kadar Internet’e geçis için gerekli yazilim ve donanim maliyeti fazla olsa da, geleneksel bankaciliktaki yaygin hizmet agina nazaran maliyetler daha düsüktür.

Ülkemizde de bazi bankalarin bu alanda faaliyetleri oldugu görülmektedir. Çesitli bankacilik hizmetlerinin, örnegin bakiye sorma, havale yapma, hesaplar arasi islem yapma, EFT, döviz islemleri, kredi karti bakiyesi sorma ve ödeme gibi bazi islemlerin Internet üzerinden yapilabilmesi olasidir. Güvenlik sorunlarinin asilamamasindan islemlerin yavas olmasi ve her islemde bir kaç kez onay alinmasi zorunlulugu, islevsellik açisindan problemler yaratsa da ülkemizdeki uygulamalar önemli gelismelerdir.

Uluslararasi Islemler Bankası

Uluslararasi Islemler Bankasinin (BIS) asli amaci, ülkelerin merkez bankalari arasinda finansal konularda isbirligi yapilmasini temin etmektir. Bunu disinda uluslararasi finans kurumlari ve merkez bankalari ile olan bazi iliskilerinde bir banka gibi de hareket etmektedir. Uluslararasi Islemler Bankasi 1996 yilinda “Elektronik paranin güvenligi”, “Elektronik paranin gelismesi ve Merkez Bankalari” isimli iki analiz çalismasi yapmistir. 1998 yilinda ise, “Elektronik bankacilik ve elektronik para faaliyetlerinde risk konusu” baslikli bir baska rapor hazirlanmis olup, halen elektronik paranin gelismesi ve etkilerini yakindan izlemektedir.

Fikri Haklarin Korunması

Elektronik ticaret fikri haklarin lisans ve satislarini da kapsayacaktir. Fikri haklarin ticaretini gelistirebilmek için, saticilarin fikri haklarina tecavüz edilmeyecegini; alicilarin da güvenilir ürünler satin aldiklarini bilmeleri gerekmektedir. Bu nedenle, patent, telif hakki ve ticari markalarin korunmasini belirleyen uluslararasi anlasmalar, gizliligi korumali ve sahtekarligi önlemelidir.

Sifreleme (Encryption) gibi teknolojiler gizliligin korunmasina yardimci olurken, efektif bir yasal dayanagin saglanmasi ve fikri haklara yönelik dolandiriciliklarin ve hirsizliklarin belirlenmesi için etkin bir hukuki düzenleme gerekmektedir.

Elektronik ortamda baski ve çogaltimin kolayligi, içerige erisimin basitligi ve maliyetsiz olusu nedenlerinden dolayi, elektronik iletinin içeriginde yer alan sanal ürünler üzerindeki fikri ve sinai haklarin, fiziki ortamda oldugundan daha fazla korunmaya muhtaç oldugu açiktir. Elektronik ortamda ihlal bakimindan sikça gündeme gelen fikri ve sinai haklar sunlardir:  Bilgisayar programlari  Müzik eserleri  Sinema eserleri  Güzel sanat eserleri  Veri tabanlari üzerindeki haklar  Marka haklari

Bu haklarin hak sahibine verdigi çogaltma ve yayma gibi haklarin elektronik ortamda ihlalinin kolayligi nedeni ile asagidaki tedbirlerin alinmasi yerinde olacaktir. 1. Bu haklari taniyan ve etkin yaptirimlar içeren düzenlemeler yapilmasi, 2. Lisans sözlesmelerinin yapilmasi sirasinda Internet unsurunun dikkate alinmasi, 3. Teknik koruma mekanizmalarinin gelistirilmesi (Sifreleme gibi), 4. Teknik koruma mekanizmalarinin yok edilmesinin suç sayilmasi, 5. Uluslararasi düzenlemeler yapilmasi.

Sifreleme ve güvenlik konusunda, OECD nin “sifrelemeyle ilgili ilkeleri” devletçe yeknesak bir uluslararasi yaklasimin olusturulmasi için örnek alinmalidir.

Gizlilik (Privacy)

Toplumlar huzur ve kisisel özgürlükle ilgili olarak gizlilige büyük önem verirler. Bilginin bir yerden baska bir yere aktarilmasi, yeniden kullanimi ve toplanmasi için gereken ihtimam gösterilmedigide kisisel yasamin gizliligine zarar verir bir hal alabilir. Bu sebeple, aglarla çevrelenmis bir ortamda, insanlarin is yaparken kendilerini rahat hissetmeleri açisindan kisisel yasamin gizliligini saglamak esastir. Global enformasyon toplumunda ticaret, bilginin serbest dolasiminin getirdigi yararlarla, kisisel hayatin gizliligi hakki bir arada dengeli bir sekilde sürdürülebildigi takdirde büyük bir hizla gelisecektir.

Enformasyon uygulamalarinin ortak ilkelerini temel alan gizlilik prensipleri söyle siralanabilir:  Veri toplayanlar, müsterileri, topladiklari enformasyonun ne oldugu, bu verileri hangi niyetle topladiklari konusunda bilgilendirilmelidirler,  Veri toplayanlar, müsterilere, kisisel enformasyonun kullaniminin sinirlandirilmasini anlamli bir yolla saglamalidirlar.

Gizlilik ilkeleri, kisisel enformasyonun elde edilmesinde, enformasyonun açiklanmasinda ve online olarak kullanilmasinda uyulmasi gereken üç degeri tanimlamaktadir; 1. Bireylerin makul gizlilik beklentilerinin karsilanmasi garanti edilmelidir. 2. Kisisel enformasyonun gereksiz olarak degistirilmemesi ve yok edilmemesi saglanmalidir, 3. Enformasyon yerinde, dogru, eksiksiz olarak temin edilmeli ve kullanilmalidir.

Güvenlik

Elektronik ticaretin gelismesinin en önemli ögelerinden biri bu ortamda gönderilen bilginin güvenligi konusudur. Elektronik ticaretin gelistirilmesi için, Internet ortaminda gerçeklestirilen her türlü iletisime yalnizca isleme taraf olanlarca erisilebilmesinde israr etmek gerekmektedir. Bu garanti saglanmadan gerekli güven ortaminin yaratilamayacak, dolayisiyla elektronik ticaret gelisemeyecektir.

Özellikle Internet gibi açik sistemlerin kullanilmasi suretiyle yapilan elektronik islemlerde tüketici ve diger kullanicilar açisindan en önemli konular sunlardir. 1. Altyapida yer alan ag hizmetlerinin güvenligi, 2. Hukuki islemlerin güvenlikli olmasi, 3. Hem islemler hem de taraflar hakkindaki bilgilerin dogrulanmasi.

Global enformasyon altyapisi tehlikeden uzak ve güvenilir olmalidir. Eger kullanicilar Internet’in, haberlesmelerinin ve verilerinin istenmeyen kisilerce elde edilmesi yada degistirilmesi konusunda güvenli oldugundan emin olmazlarsa, elektronik ticaretin gelisimi de basarili olmayacaktir. Dolayisiyla, güvenli bir enformasyon altyapisi sunlari gerektirir:  Güvenilir bir iletisim agi,  Bu aglara saldirilardan enformasyon sistemlerini korumak için, etkili araçlar,  Istenmeyen yetkisiz kisilerin kullanimindan elektronik enformasyonun güvenli bir sekilde korunmasini saglamak,  Sistemlerini ve verilerini nasil koruyacagini bilen iyi egitimli personel.

Tehlikelerden uzak ve güvenilir bir global enformasyon altyapisi, sifreleme, dogrulugunu tasdik (authentication), sifreleme kontrolü, güvenlik duvari (firewall) gibi bir dizi teknolojinin etkin ve tutarli kullanimini gerektirir. Internet’te dijital imzayi destekleyen güvenilir onay hizmetlerinin gelisimi özel bir önem tasimaktadir. Hem imzalar hem de güvenli kullanim sifreleme ile ilgili anahtarlarin kullanimina baglidir.

Dijital imzanin, imza sahibi tarafindan atildiginin dogrulanabilmesi, imza sahibinin özellikleri ile ilgili bir belgelendirme yapilmasini ve bu belgelendirmeyi yapacak belgelendirme kurumlarina gereksinim duymaktadir. Bu kurumlar halen  Onay kuruluslari  Güvenilir üçüncü kisiler  Belgelendirme kuruluslari gibi degisik isimlerle adlandirilmaktadir. Belgelendirme konusunda devletin, sadece son derece gerekli olan temel kurallari koymasi, uluslararasi isbirligine agirlik vermesi veözel sektörün gelistirecegi çözümleri dikkate almasi gerekmektedir.

Sifreleme yazilimlari, onlari yapanlar tarafindan sifreleri çözülmedikçe, okunmayi engelleyerek, elektronik ticaret ve verilerin güvenli bir sekilde saklanmasinda koruma saglayacaktir. Fakat güçlü bir sifreleme iki tarafi kesen bir kiliçtir. Kanunlara uyan vatandaslar, ticari sirlarini ve kayitlarini korumak üzere iyi bir sifreleme kullanabilirler. Fakat bu ticari sirlar ve kayitlar, eger çözücü sifreler kaybolursa, tümüyle yok olabilir. Enformasyonun degerine bagli olarak kayiplar da büyük olabilir. Ayrica, sifrelemenin, yasalarin uygulanmasini zorlastirmak amaciyla suçlular ve teröristler tarafindan da kullanilabilecegi unutulmamalidir ve bu durumu engelleyecek gerekli tedbirler alinmalidir.

Telekomünikasyon Altyapisi ve Bilgi Teknolojisi

Elektronik ticaret, modern, bir biriyle iliskili, global iletisim teknolojileri agina bagli bilgisayarlar ve bilgi teknolojileri üzerinde gerçeklesir. Elektronik ticaretin gelisimi için telekomünikasyon politikalarinin dijital aglarin gelisimini engellememesi gerekmektedir. Müsteriler, telekomünikasyon hizmetlerini çok pahali, bant genisligini (Bandwidth) çok dar ve hizmetleri yetersiz ve güvensiz bulduklarinda, elektronik ticaret gelisemez. Elektronik ticaret, hem devlet hem de özel sektörden katilimcilarin yer aldigi sözlesmeler, açik standartlar süreci ve özel sektöre ait araçlarla en iyi sekilde gelisecektir.

Alt yapiya erisim ve kullanmada istenen düzeyin ancak rekabetçi bir telekomünikasyon ortaminda olabilecegi unutulmamalidir. Dünya Ticaret Örgütü bu konuda çalismalarda bulunmaktadir. Enformasyon teknolojisi ürünleri olarak adlandirilan ve telekomünikasyon alt yapisina erisimi kolaylastiracak olan ürünlerde gümrüklerin 2000 yilinda tamamen kaldirilmasi uluslararasi düzeyde üzerinde uzlasilan konulardan birisidir.

Içerik

Internet’te is yapmayi yada Internet’e erismeyi isteyen firmalar, bilginin dolasabilecegi, her ülkedeki farkli politikalari temel alan güvenilirlikle ilgilenmektedirler. Internet üzerinde, nefret, siddet, ayaklanma, pornografi ve özellikle de kültürel kimligin tesviki üzerinde düzenleyici politikalar gelistirilmeli ve uygulamaya konulmalidir. Devletlerin, içerikte her hangi bir sinirlamaya gitmeksizin, kültürel ve dildeki çesitliligi de ihtiva edecek bir biçimde, içerikteki zenginligi artirma konusunda diger ülkelerle birlikte çalismalari gerekir. Bunun yaninda, Internet’in ticari ve kültürel potansiyelini gerçeklestirmek için, tüketicilerin de önerilen mal ve hizmetlerin dogru anlatildigina, ücretini ödedikleri takdirde alabileceklerine ve begenmediklerinde iadenin mümkün olup olmadigina dikkat etmeleri gerekmektedir.

Teknik Standartlar

Internet üzerinde global elektronik ticaretin gelisimini saglamak için, standartlar, asagidaki alanlarda güvenilirlik, birlikte çalisabilirlik, kullanim kolayligi ve ölçülebilirlige gereksinim duyacaktir:  Elektronik ödemeler,  Güvenlik (Gizlilik, onay, veri bütünlügü, erisim kontrolü, reddedilmemek)  Güvenlik hizmetleri altyapisi (Açik anahtar sertifika onayi, sifreleme yazilimlari)  Elektronik telif haklari yönetim sistemi,  Video ve veri konferansi,  Yüksek hizli erisim teknolojileri (Asenkron Transfer Modu, Senkron Dijital Hiyerarsisi)  Dijital amaç ve veri degisimi.

Esgüdümlü Bir Strateji

Elektronik ticaretin basarisi, özel sektörün liderliginde, etkili bir kamu ve özel sektör ortakligini gerektirecektir. Devletin katilimi tutarli ve dikkatli olmalidir. Özel sektörün liderligi, günümüzde Internet’te yasanan olaganüstü hizli büyümeyi açiklamaktadir ve elektronik ticaretin basarisi sürmekte olan özel sektörün liderligine bagli olacaktir.

Internet’te ticari faaliyetler için büyük firsat vardir. Eger özel sektör ve devlet, uygun bir sekilde hareket ederse, tüm insanlar elektronik ticaretten yararlanabilecektir.

Sonuç

21’inci yüzyilin en önemli ekonomik gelisme araçlarindan biri olabilecek elektronik ticaret geleneksel yapilari degistirmeye baslamistir. Elektronik ticaret yeni doguyor ve gelisiyor olmasina ragmen, orta ve uzun dönemde önemli degisimlerin habercisi ve belirleyicisi konumundadir.

Eser Sevinç

Maliye Eski Basmüfettisi

ELEKTRONIK TICARETTE KATMA DEGER VERGISI

2009-04-10T15:49:00Z

Tüketim vergileri mal ve hizmetlerin satisi üzerinden hesaplanir. Katma Deger Vergisi (KDV) mal ve hizmet ticareti üzerinden tarhedilen önemli bir tüketim vergisidir. Günümüzde KDV, elektronik ticaret açisindan çözüme ulasilmasi gereken öncelikli bir konu durumuna gelmistir.

Yürürlükteki haliyle KDV elektronik ticaret (e-ticaret) üzerinde hayli etkin bir konumdadir. Ancak, yine de uluslararasi islemlerde uygulanabilirligini artirmak için KDV Kanunu’na bazi ekleme ve düzeltmelerin yapilmasi kaçinilmazdir. KDV’nin tarh edilmesi ve tahsilinin temini için düzenleyici adimlar atilmalidir. Bu yazimizda e-ticaret üzerinden alinmasi gereken KDV’nin tarh, tahakkuk ve tahsili amaciyla Devletler tarafindan alinmasi gereken tedbirlere yer verilecektir.

KDV’nin Tarh ve Tahakkuk Sorunu

Küresellesme olgusunun yasandigi günümüz dünyasinda hiç bir ülke tek basina hareket edemez. Özellikle çifte vergilendirmenin veya hiç vergilendirmemenin sözkonusu oldugu tüketim vergileri üzerinde devletler arasi mutlak bir uzlasinin saglanmasi gerekmektedir.

KDV, Avrupa Birligi’nde uygulanan bir tüketim vergisidir. Avrupa Birligi ülkeleri e-ticaret üzerinden KDV hususunda esgüdümlü hareket etmek suretiyle gerek OECD ülkeleri gerek diger ülkeler ile birlikte çalismalara baslamislardir. Ekim 1998 tarihinde OECD ülkeleri Bakanlari düzeyinde yapilan Ottowa Konferansinda bir takim tedbir ve ilkeler belirlenmistir.

Ottowa Konferansinda yapilan görüsmeler sonucunda,

i- KDV’nin tüketimin yapildigi yerde tahakkuk ettirilecegi,

ii- Gümrük Vergileri ve KDV açisindan dijital ürünlerin fiziki mal olarak kabul edilmeyecegi, (Dijital ürünlerin hizmet olarak kabulü gümrük vergisinin uygulanamayacagi anlamina gelmektedir.)

önerilerinde bulunulmustur. Devletler açisindan önem arzeden konular ise, tüketim yerinin bir taniminin bulunmayisi ve e-ticaret üzerindeki KDV’nin tarh ve tahakkuk usul ve esaslarinin tam olarak ortaya konulamamasidir.

Modernizasyon Çalismalari: E-ticaretin gelismesiyle beraber vergileme yeri kurali yeniden sorgulanmaya baslanmistir. Uluslararasi hizmet sunumlarinin son derece sinirli oldugu, yalnizca fiziki mallarin ithalat-ihracat islemlerine konu oldugu 20 yil evvel belirlenmis olan vergileme yeri kavrami erozyona ugramistir. Gelecekte hizmet sektörünün büyük bir gelisme gösterecegini tahmin edemeyen devletler tarafindan su an bireylere çok kolay bir sekilde ulasilan uluslararasi hizmetlerin vergilendirilmesi konusunda güçlüklerle karsilasilmistir.

Temel vergilendirme yeri kurali geregi hizmetler sunumu yapan kimsenin ülkesinde vergilenecektedir. Fakat oldukça az bir hizmet grubu bu kural altinda vergilendirilebilmektedir. Bu konuda bir çok istisnanin bulunmasi aslinda hizmetlerin bir çogunun tüketildikleri (yararlanildiklari) ülkede vergilendirilecegi anlamini tasimaktadir. Bu nedenlerden dolayi, yararlanildiklari ülkelerde vergilendirilemeyen hizmetler için kurallarin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Avrupa ülkeleri Maliye Bakanlari dijital ürünlerin arzini KDV açisindan hizmet sunumu olarak kabul etmislerdir. Hatta, bu ülkelerin Maliye Bakanlari uluslararasi anlasmalarla e–ticaretin tüketim yerinde vergilendirilmesi gerektigini belirtmislerdir. Temel vergilendirme yeri kuralinin bu çerçevede yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Genel olarak hizmet sunulmasi durumunda hizmetten yararlanilan ülkede vergilendirilmesi gerektigine iliskin kuralin yalnizca e-ticarete bagli olmamasi gerekir. Bu islemin dogasi geregi geleneksel ticarette de bu kuralin aynen uygulanmasi gerekir.

E-ticaret Islemlerinin Türleri

KDV yönünden e-ticaret islemleri iki gruba girer:

i- Internet üzerinden siparis edilerek teslim edilen fiziki mallar,

ii- Dijital ürünlerin on-line teslimi seklinde sunulan hizmetler.

i. Internet üzerinden siparis edilen fiziki mallar: E-ticaret üzerinden yapilan islemlerin bir çogu fiziki mallarin teslimi ile sonuçlanir. Yürürlükteki mevzuata göre, KDV mallarin teslim edildigi yerde (ülkelerde) tarh ve tahakkuk ettirilir. Bu açidan fiziki mallarin tesliminde KDV sorunu bulunmamaktadir. Fiziki mallarin ithalinde gümrükten geçis esnasinda gerek gümrük vergilerinin gerek KDV’nin tahsili saglanmaktadir.

ii. Hizmetler açisindan tüketim yeri kurali: Baslica sorun e-ticaret araciligiyla firmalar arasi (B2B) hizmet sunumlari üzerinden hesaplanan KDV’nin tarh ve tahsilinin saglanmasidir. Ayrica firmalardan nihai tüketicilere (B2C) yapilacak hizmet sunumlari üzerinden de KDV’nin nasil tarh ve tahakkuk ettirilebilecegi konusunda büyük sorunlar bulunmaktadir.

Tüketim yeri kurali uluslararasi islem üzerinden vergiyi tarh ve tahakkuk ettirecek ülkenin belirlenmesini saglamaktadir. Ottowa Konferansi’nda kabul edildigi üzere, tüketim vergileri, ancak tüketimin yapildigi yerdeki hizmetler üzerinden alinabilir. Hizmetin dogasi geregi, tüketim yeri kuralinin uygulanmasinda zorluklar bulunmaktadir. Yürürlükteki mevzuat bu konuda düzenlemeler içermekle birlikte özellikle e-ticaret alaninda yapilacak bir takim ilavelerle daha tutarli bir KDV sistemi getirilebilir.

Firmalar arasi islemler (B2B): E-ticaret üzerinden yapilan islemlerin büyük bir çogunlugu firmalar arasinda gerçeklesmektedir. “Reverse Charge” islemleri olarak bilinen yabanci firmalar arasi islemlerde KDV müsteriye yansitilmaktadir. Oysa Ottowa Konferansi ile bu sonuç çelismektedir.

Nihai müsteriye Hizmet Verilmesi (B2C): Günümüzde nihai müsteriye e-ticaret yoluyla verilen hizmet ihmal edilebilir boyutlarda ise de gelecekte teknolojik gelismeler sayesinde bu durumun tersine dönecegi anlasilmaktadir. Yazilim (Software), müzik ve video dosyalarinin yüksek hizlarda transferi mümkün oldukça, e-ticaret yoluyla nihai müsterilere verilen hizmet hacmi ve degeri artacaktir.

Nihai Tüketiciye Hizmet Teslimlerinde KDV Sorunu

Tüketim Yeri Kavrami: Ortaya çikan uluslararasi kanaat geregince, nihai tüketici açisindan tüketim yeri kavrami bireyin ikamet yeri ile özdestir. Bu durum, vergilendirme açisindan bir çok saticinin islerinin kolaylasmasina yol açmistir.

Islemin niteligi: Mallarin tesliminin tersine dijital ürünlerin tesliminde gümrükten geçmek sözkonusu olmadigi gibi islemin gözle görülür (takip edilebilir) bir belirtisi de bulunmamaktadir. Gerçekte, firmalarca islemin kayda alinmasinda ve devlet tarafindan denetiminde de sorun bulunmamaktadir. Ancak, baska bir ülkedeki nihai tüketiciye yapilan satislar bazi sorunlara yol açmaktadir. Aslinda, KDV’nin bireyler tarafindan beyan edilebilmesine, tarh ve tahakkuk etmesine kolaylik saglayan yol ve yöntemler bulunmak suretiyle, anilan sorunlar çözüme kavusturulabilir.

Bireysel tüketicilerin Internet yoluyla ticaret yapmasini gelistiren teknolojik ilerlemeler vergilendirme sorunlarinin artmasina yol açmaktadir. Yürürlükteki mevzuat üzerinde yapilacak düzeltme ve degisiklerle e-ticaretin olumlu yönde gelismesini saglayacak biçimde uyumlastirilmasi gerekmektedir.

Firmalar arasi ticaretin aksine e-ticaret yoluyla nihai tüketiciye verilen hizmetlerin vergisel yönünün hesaplanmasinda tüketimin yapildigi yer ilkesi uyarinca bireysel müsterinin sorumluluklarini yerine getirebilecegi hususu süpheyle karsilanmaktadir. Hatta müsterilerin bir çogunun vergilendirmeden haberi dahi olmayacaktir.

Devletlerce Yapilabilecek Düzenlemeler

KDV’nin tarh ve tahakkukunun kolaylastirilmasi amaciyla, devletler tarafindan asagida belirtilen düzenlemeler yapilabilir.

i- Uluslararasi e-ticaret yapan firmalarin vergiyi tahsil etmeleri ve bireylerin bulundugu yerin vergi idaresine yatirmalari saglanabilir.

ii- Uluslararasi e-ticaret yapan firmalarin tahsil ettikleri vergiyi kendi vergi idarelerine yatirmalarinin ardindan bu vergi idaresine verginin transferi saglanabilir.

iii- Finansal kurumlar kurmak suretiyle verginin stopaj yoluyla kesilmesine ve bu kuruluslarin ilgili vergi idaresine yatirilmasina aracilik ettirilmesi saglanabilir.

Teknolojinin gelismesiyle birlikte devletlerin verginin tarh, tahakkuk ve tahsil ettirilmesinde ve uygun yöntemi bulmaya çalisacaklari kesindir.

Uluslararasi KDV’de beklenen degisim:

Dünya devletleri KDV konusunda radikal bir degisiklik düsünmemektedirler, ancak ufak degisikliklerle tüketimin gerçeklestigi yerde vergilendirilmenin yapilabilmesine yönelik idari tedbirleri almaya baslamislardir. Diger mal teslimlerinde oldugu gibi elektronik olarak verilen hizmetleri de vergilendirebilen devletlerin önünde asagida belirtilen düzenlemeleri gerçeklestirmeleri gerekmektedir.

i- Hizmetler için temel vergilendirme yeri kurali yeniden gözden geçirilmelidir.

ii- Firmalarin veya nihai tüketicilerin yerlesim yerine iliskin olarak vergi kaçirmaya olanak saglayip saglamadigi arastirilmalidir.

iii- Firmalar arasi “Reverse Charge” mekanizmasinin kullanimina devam edilmesi hususu gözden geçirilmelidir.

iv- Nihai tüketicilere satis yapan yabancilarin muhasebe defter ve kayitlarinin izlenmesi usulleri gelistirilmelidir.

v- Ayni veya farkli yerlesim yerinde ayni hizmetten yararlananlara uygulanacak kurallar belirlenmelidir.

vi- Is dünyasini vergi sorunlarini çözücü mahiyette sonuçlara ulasmak için desteklemek gerekmektedir.

Bu çerçeveyi biraz daha detaylandirabiliriz. Söyle ki,

Yeni bir kural: Tüketim yeri ilkesi e-ticaret için günümüzdeki temel vergilendirme yeri kurali ile çelismektedir. Çözüm uluslararasi hizmetlerin yararlanildiklari ülkede vergilendirilmesine yönelik yeni bir kural olusturmakla saglanabilir.

Tüketimin tanimi: Firmalar için sunulan birçok hizmetin tüketim yeri bu firmalarin kuruldugu yer addedilmektedir. Yararlanma baska bir ülkede ortaya çiktiginda söz konusu yararlanmanin gerçeklestigi ülkede vergilerin tarh ve tahakkuk edilmesi gerektigine yönelik bir kural konulmasi gerekmektedir. Nihai tüketiciler için ise, tüketim yeri kavrami, bireylerin kalici bir yerlesime sahip olduklari ikametgahlarinin bulundugu ülke olarak belirlenmistir.

“The reverse charge”: Firmalar müsterisi olduklari hizmetlerin ithalinde KDV hesaplamaya devam edeceklerdir. Bu olay yabanci firmalarin KDV mükellefiyetini ortadan kaldirmakta ve yerli firmalara karsi rekabet ortamini devam ettirmektedir.

Yabanci firmalarin mükellefiyet tesisi: Karisikligi önlemek için üretici firmalarin mükellefiyet tesisi saglanmak suretiyle on-line KDV ödemeleri gerçeklestirilmektedir. Fakat her hal ve takdirde böyle bir sistemin isleyebilmesi için uluslararasi anlasmalarin yapilmasina gerek bulunmaktadir.

Otomasyonel yazilim çözümleri: Daha etkin bir vergilendirme için, is dünyasina uluslararasi satislari izlemekte kullanilacak siparis izleme süreçlerini gelistirecek yazilimlari kullanmasi tesvik edilebilir. Bu yolla yabanci firmalarin ülke içinde mükellefiyet tesis ettirilmesine gerek kalmayacaktir.

Sonuç

Devletler tüketim yerinde tarh ve tahakkuk eden vergiyi öngören uluslararasi anlasmalar isiginda vergileme yeri kuralini gözden geçirmek zorundadirlar. E-ticaret tarafindan desteklenen ticaretin globallesmesi olayi, yaratilan katma degerin ülkelerce vergilendirilmesi yönünden yalniz baslarina mücadele edebilecekleri bir konu degildir. Dünya çapinda bir düzenleme yapilabilmesi için devletlerin uluslararasi anlasmalar yapmasina gerek bulunmaktadir. Devletlerin KDV’nin teknolojik gelismeler nedeniyle kavrayamadigi e-ticaret islemlerinin uyumlastirilmasi konusunda birlikte çalismalari gerekmektedir.

Eser Sevinç

Eski Maliye Basmüfettisi

ELEKTRONİK İMZA KANUNU

2009-04-10T15:48:00Z

ELEKTRONİK İMZA KANUNU

Kanun No. 5070

Kabul Tarihi : 15.01.2004

BİRİNCİ KISIM

Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, elektronik imzanın hukukî ve teknik yönleri ile kullanımına ilişkin esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2.- Bu Kanun, elektronik imzanın hukukî yapısını, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerini ve her alanda elektronik imzanın kullanımına ilişkin işlemleri kapsar.

Tanımlar

MADDE 3.- Bu Kanunda geçen;

a) Elektronik veri: Elektronik, optik veya benzeri yollarla üretilen, taşınan veya saklanan kayıtları,

b) Elektronik imza: Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veriyi,

c) İmza sahibi: Elektronik imza oluşturmak amacıyla bir imza oluşturma aracını kullanan gerçek kişiyi,

d) İmza oluşturma verisi: İmza sahibine ait olan, imza sahibi tarafından elektronik imza oluşturma amacıyla kullanılan ve bir eşi daha olmayan şifreler, kriptografik gizli anahtarlar gibi verileri,

e) İmza oluşturma aracı: Elektronik imza oluşturmak üzere, imza oluşturma verisini kullanan yazılım veya donanım aracını,

f) İmza doğrulama verisi: Elektronik imzayı doğrulamak için kullanılan şifreler, kriptografik açık anahtarlar gibi verileri,

g) İmza doğrulama aracı: Elektronik imzayı doğrulamak amacıyla imza doğrulama verisini kullanan yazılım veya donanım aracını,

h) Zaman damgası: Bir elektronik verinin, üretildiği, değiştirildiği, gönderildiği, alındığı ve / veya kaydedildiği zamanın tespit edilmesi amacıyla, elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik imzayla doğrulanan kaydı,

ı) Elektronik sertifika: İmza sahibinin imza doğrulama verisini ve kimlik bilgilerini birbirine bağlayan elektronik kaydı,

j) Kurum: Telekomünikasyon Kurumunu, İfade eder.

İKİNCİ KISIM

Güvenli Elektronik İmza ve

Sertifika Hizmetleri

BİRİNCİ BÖLÜM

Güvenli Elektronik İmza, Güvenli Elektronik İmza Oluşturma ve Doğrulama Araçları

Güvenli elektronik imza

MADDE 4.- Güvenli elektronik imza;

a) Münhasıran imza sahibine bağlı olan,

b) Sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan,

c) Nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan,

d) İmzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan,

Elektronik imzadır.

Güvenli elektronik imzanın hukukî sonucu ve uygulama alanı

MADDE 5.- Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur.

Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.

Güvenli elektronik imza oluşturma araçları

MADDE 6.- Güvenli elektronik imza oluşturma araçları;

a) Ürettiği elektronik imza oluşturma verilerinin kendi aralarında bir eşi daha bulunmamasını,

b) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin araç dışına hiçbir biçimde çıkarılamamasını ve gizliliğini,

c) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin, üçüncü kişilerce elde edilememesini, kullanılamamasını ve elektronik imzanın sahteciliğe karşı korunmasını,

d) İmzalanacak verinin imza sahibi dışında değiştirilememesini ve bu verinin imza sahibi tarafından imzanın oluşturulmasından önce görülebilmesini,

Sağlayan imza oluşturma araçlarıdır.

Güvenli elektronik imza doğrulama araçları

MADDE 7.- Güvenli elektronik imza doğrulama araçları;

a) İmzanın doğrulanması için kullanılan verileri, değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,

b) İmza doğrulama işlemini güvenilir ve kesin bir biçimde çalıştıran ve doğrulama sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,

c) Gerektiğinde, imzalanmış verinin güvenilir bir biçimde gösterilmesini sağlayan,

d) İmzanın doğrulanması için kullanılan elektronik sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir bir biçimde tespit ederek sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,

e) İmza sahibinin kimliğini değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,

f) İmzanın doğrulanması ile ilgili şartlara etki edecek değişikliklerin tespit edilebilmesini sağlayan,

İmza doğrulama araçlarıdır.

İKİNCİ BÖLÜM

Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcısı, Nitelikli Elektronik Sertifika ve

Yabancı Elektronik Sertifikalar

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı

MADDE 8.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, elektronik sertifika, zaman damgası ve elektronik imzalarla ilgili hizmetleri sağlayan kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerdir. Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, Kuruma yapacağı bildirimden iki ay sonra faaliyete geçer.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı yapacağı bildirimde;

a) Güvenli ürün ve sistemleri kullanmak,

b) Hizmeti güvenilir bir biçimde yürütmek,

c) Sertifikaların taklit ve tahrif edilmesini önlemekle ilgili her türlü tedbiri almak,

İle ilgili şartları sağladığını ayrıntılı bir biçimde gösterir.

Kurum, yukarıdaki şartlardan birinin eksikliğini veya yerine getirilmediğini tespit ederse, bu eksikliklerin giderilmesi için, elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına bir ayı geçmemek üzere bir süre verir, bu süre içinde elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının faaliyetlerini durdurur. Sürenin sonunda eksikliklerin giderilmemesi halinde elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının faaliyetine son verir. Kurumun bu kararlarına karşı 19 uncu maddenin ikinci fıkrası hükümleri gereğince itiraz edilebilir.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerinin devamı sırasında bu maddede gösterilen şartları kaybetmeleri hâlinde de yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları, Kurumun belirleyeceği ücret alt ve üst sınırlarına uymak zorundadır.

Nitelikli elektronik sertifika

MADDE 9.- Nitelikli elektronik sertifikada;

a) Sertifikanın "nitelikli elektronik sertifika" olduğuna dair bir ibarenin,

b) Sertifika hizmet sağlayıcısının kimlik bilgileri ve kurulduğu ülke adının,

c) İmza sahibinin teşhis edilebileceği kimlik bilgilerinin,

d) Elektronik imza oluşturma verisine karşılık gelen imza doğrulama verisinin,

e) Sertifikanın geçerlilik süresinin başlangıç ve bitiş tarihlerinin,

f) Sertifikanın seri numarasının,

g) Sertifika sahibi diğer bir kişi adına hareket ediyorsa bu yetkisine ilişkin bilginin,

h) Sertifika sahibi talep ederse meslekî veya diğer kişisel bilgilerinin,

ı) Varsa sertifikanın kullanım şartları ve kullanılacağı işlemlerdeki maddî sınırlamalara ilişkin bilgilerin,

j) Sertifika hizmet sağlayıcısının sertifikada yer alan bilgileri doğrulayan güvenli elektronik imzasının,

Bulunması zorunludur.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının yükümlülükleri

MADDE 10.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı;

a) Hizmetin gerektirdiği nitelikte personel istihdam etmekle,

b) Nitelikli sertifika verdiği kişilerin kimliğini resmî belgelere göre güvenilir bir biçimde tespit etmekle,

c) Sertifika sahibinin diğer bir kişi adına hareket edebilme yetkisi, meslekî veya diğer kişisel bilgilerinin sertifikada bulunması durumunda, bu bilgileri de resmî belgelere dayandırarak güvenilir bir biçimde belirlemekle,

d) İmza oluşturma verisinin sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından veya sertifika talep eden kişi tarafından sertifika hizmet sağlayıcısına ait yerlerde üretilmesi durumunda bu işlemin gizliliğini sağlamak veya sertifika hizmet sağlayıcısının sağladığı araçlarla üretilmesi durumunda, bu işleyişin güvenliğini sağlamakla,

e) Sertifikanın kullanımına ilişkin özelliklerin ve uyuşmazlıkların çözüm yolları ile ilgili şartların ve kanunlarda öngörülen sınırlamalar saklı kalmak üzere güvenli elektronik imzanın elle atılan imza ile eşdeğer olduğu hakkında sertifika talep eden kişiyi sertifikanın tesliminden önce yazılı olarak bilgilendirmekle,

f) Sertifikada bulunan imza doğrulama verisine karşılık gelen imza oluşturma verisini başkasına kullandırmaması konusunda, sertifika sahibini yazılı olarak uyarmak ve bilgilendirmekle,

g)Yaptığı hizmetlere ilişkin tüm kayıtları yönetmelikle belirlenen süreyle saklamakla,

h) Faaliyetine son vereceği tarihten en az üç ay önce durumu Kuruma ve elektronik sertifika sahibine bildirmekle,

Yükümlüdür.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı üretilen imza oluşturma verisinin bir kopyasını alamaz veya bu veriyi saklayamaz.

Nitelikli elektronik sertifikaların iptal edilmesi

MADDE 11.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı;

a) Nitelikli elektronik sertifika sahibinin talebi,

b) Sağladığı nitelikli elektronik sertifikaya ilişkin veri tabanında bulunan bilgilerin sahteliğinin veya yanlışlığının ortaya çıkması veya bilgilerin değişmesi,

c) Nitelikli elektronik sertifika sahibinin fiil ehliyetinin sınırlandığının, iflâsının veya gaipliğinin ya da ölümünün öğrenilmesi,

Durumunda vermiş olduğu nitelikli elektronik sertifikaları derhâl iptal eder.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, nitelikli elektronik sertifikaların iptal edildiği zamanın tam olarak tespit edilmesine imkân veren ve üçüncü kişilerin hızlı ve güvenli bir biçimde ulaşabileceği bir kayıt oluşturur.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, faaliyetine son vermesi ve vermiş olduğu nitelikli elektronik sertifikaların başka bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından kullanımının sağlanamaması durumunda vermiş olduğu nitelikli elektronik sertifikaları derhâl iptal eder.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının faaliyetine Kurum tarafından son verilmesi halinde Kurum, faaliyetine son verilen elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının vermiş olduğu nitelikli elektronik sertifikaların başka bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına devredilmesine karar verir ve durumu ilgililere duyurur.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı geçmişe yönelik olarak nitelikli elektronik sertifika iptal edemez.

Bilgilerin korunması

MADDE 12.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı;

a) Elektronik sertifika talep eden kişiden, elektronik sertifika vermek için gerekli bilgiler hariç bilgi talep edemez ve bu bilgileri kişinin rızası dışında elde edemez,

b) Elektronik sertifika sahibinin izni olmaksızın sertifikayı üçüncü kişilerin ulaşabileceği ortamlarda bulunduramaz,

c) Elektronik sertifika talep eden kişinin yazılı rızası olmaksızın üçüncü kişilerin kişisel verileri elde etmesini engeller. Bu bilgileri sertifika sahibinin onayı olmaksızın üçüncü kişilere iletemez ve başka amaçlarla kullanamaz.

Hukukî sorumluluk

MADDE 13.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının, elektronik sertifika sahibine karşı sorumluluğu genel hükümlere tâbidir.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, bu Kanun veya bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümlerinin ihlâli suretiyle üçüncü kişilere verdiği zararları tazminle yükümlüdür. Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı kusursuzluğunu ispat ettiği takdirde tazminat ödeme yükümlülüğü doğmaz.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, söz konusu yükümlülük ihlâlinin istihdam ettiği kişilerin davranışına dayanması hâlinde de zarardan sorumlu olup, elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, bu sorumluluğundan, Borçlar Kanununun 55 inci maddesinde öngörülen türden bir kurtuluş kanıtı getirerek kurtulamaz.

Nitelikli elektronik sertifikanın içerdiği kullanım ve maddî kapsamına ilişkin sınırlamalar hariç olmak üzere, elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının üçüncü kişilere ve nitelikli elektronik imza sahibine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü şart geçersizdir.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu doğan zararların karşılanması amacıyla sertifika malî sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Sigortaya ilişkin usul ve esaslar Hazine Müsteşarlığının görüşü alınarak Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Bu maddede öngörülen sertifika malî sorumluluk sigortası Türkiye'de ilgili branşta çalışmaya yetkili olan sigorta şirketleri tarafından yapılır. Bu sigorta şirketleri sertifika malî sorumluluk sigortasını yapmakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğe uymayan sigorta şirketlerine Hazine Müsteşarlığınca sekiz milyar lira idarî para cezası verilir. Bu para cezasının tahsilinde ve cezaya itiraz usulünde 18 inci madde hükümleri uygulanır.

Elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, nitelikli elektronik sertifikayı elektronik imza sahibine sigorta ettirerek teslim etmekle yükümlüdür.

Yabancı elektronik sertifikalar

MADDE 14.- Yabancı bir ülkede kurulu bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından verilen elektronik sertifikaların hukukî sonuçları milletlerarası anlaşmalarla belirlenir.

Yabancı bir ülkede kurulu bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından verilen elektronik sertifikaların, Türkiye'de kurulu bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından kabul edilmesi durumunda, bu elektronik sertifikalar nitelikli elektronik sertifika sayılır. Bu elektronik sertifikaların kullanılması sonucunda doğacak zararlardan, Türkiye'deki elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı da sorumludur.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Denetim ve Ceza Hükümleri

Denetim

MADDE 15.- Elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının bu Kanunun uygulanmasına ilişkin faaliyet ve işlemlerinin denetimi Kurumca yerine getirilir.

Kurum, gerekli gördüğü zamanlarda elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarını denetleyebilir. Denetleme sırasında, denetleme yapmaya yetkili görevliler tarafından her türlü defter, belge ve kayıtların verilmesi, yönetim yerleri, binalar ve eklentilerine girme, yazılı ve sözlü bilgi alma, örnek alma ve işlem ve hesapları denetleme isteminin elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları ve ilgililer tarafından yerine getirilmesi zorunludur.

İmza oluşturma verilerinin izinsiz kullanımı

MADDE 16.- Elektronik imza oluşturma amacı ile ilgili kişinin rızası dışında; imza oluşturma verisi veya imza oluşturma aracını elde eden, veren, kopyalayan ve bu araçları yeniden oluşturanlar ile izinsiz elde edilen imza oluşturma araçlarını kullanarak izinsiz elektronik imza oluşturanlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş yüz milyon liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.

Yukarıdaki fıkrada işlenen suçlar elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı çalışanları tarafından işlenirse bu cezalar yarısına kadar artırılır.

Bu maddedeki suçlar nedeniyle oluşan zarar ayrıca tazmin ettirilir.

Elektronik sertifikalarda sahtekârlık

MADDE 17.- Tamamen veya kısmen sahte elektronik sertifika oluşturanlar veya geçerli olarak oluşturulan elektronik sertifikaları taklit veya tahrif edenler ile yetkisi olmadan elektronik sertifika oluşturanlar veya bu elektronik sertifikaları bilerek kullananlar, fiilleri başka bir suç oluştursa bile ayrıca, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve birmilyar liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.

Yukarıdaki fıkrada işlenen suçlar elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı çalışanları tarafından işlenirse bu cezalar yarısına kadar artırılır.

Bu maddedeki suçlar nedeniyle oluşan zarar ayrıca tazmin ettirilir.

İdarî para cezaları

MADDE 18.- Bu Kanunun;

a) 10 uncu maddesindeki yükümlülüklerinden herhangi birini yerine getirmeyen elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına on milyar lira,

b) 11 inci maddesindeki yükümlülüklerden herhangi birini yerine getirmeyen elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına sekiz milyar lira,

c) 12 nci maddesi hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında onmilyar lira,

d) 13 üncü maddesinin beş ve yedinci fıkralarındaki yükümlülükleri yerine getirmeyen elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına sekiz milyar lira,

e) 15 inci maddesi hükmüne aykırı hareket eden elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına yirmi milyar lira,

İdarî para cezası Telekomünikasyon Kurulu tarafından verilir. Verilen para cezalarına dair kararlar ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde, evrak üzerinden inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İtiraz üzerine verilen kararlara karşı Bölge İdare Mahkemesine başvurulabilir. Bölge İdare Mahkemesinin verdiği kararlar kesindir. Bu Kanuna göre verilen idarî para cezaları, Kurumun bildirimi üzerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre Maliye Bakanlığınca tahsil olunur.

İdarî nitelikteki suçların tekrarı ve kapatma

MADDE 19.- 18 inci maddedeki suçları işleyenlerin bu suçları işledikleri tarihten itibaren geriye doğru üç yıl içinde ikinci kez işlemeleri hâlinde para cezaları iki kat olarak uygulanır, üçüncü kez işlemeleri hâlinde ise Kurum tarafından elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları hakkında kapatma cezası verilir.

Kapatma cezası verilmesine ilişkin karar 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre ilgililere tebliğ edilir. Bu karara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, yetkili makam tarafından verilen kapatma kararının yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde, evrak üzerinden inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İtiraz üzerine verilen kararlara karşı Bölge İdare Mahkemesine başvurulabilir. Bölge İdare Mahkemesinin verdiği kararlar kesindir.

DÖRDÜNCÜ KISIM

Çeşitli Hükümler

Yönetmelik

MADDE 20.- Bu Kanunun 6, 7, 8, 10, 11 ve 14 üncü maddelerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Kurum tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.

Kamu kurum ve kuruluşları hakkında uygulanmayacak hükümler

MADDE 21.- Bu Kanunun 8 inci maddesinin dört ve beşinci fıkraları ile 15 ve 19 uncu maddesi hükümleri, elektronik sertifika hizmet sağlama faaliyeti yerine getiren kamu kurum ve kuruluşları hakkında uygulanmaz.

MADDE 22.- 22.4.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir.

MADDE 23.- 18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa 295 inci maddeden sonra gelmek üzere aşağıdaki 295/A maddesi eklenmiştir.

MADDE 295/A- Usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Bu veriler aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılırlar.

Dava sırasında bir taraf kendisine karşı ileri sürülen ve güvenli elektronik imza ile oluşturulmuş veriyi inkâr ederse, bu Kanunun 308 inci maddesi kıyas yoluyla uygulanır.

MADDE 24.- 5.4.1983 tarihli ve 2813 sayılı Telsiz Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki (m) bendi eklenmiş ve mevcut (m) bendi (n) bendi olarak teselsül ettirilmiştir.

m) Elektronik İmza Kanunu ile verilen görevleri yerine getirmek,

Yürürlük

MADDE 25.- Bu Kanun yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 26.- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

ELEKTRONİK TİCARET BÖYLE VERGİLENDİRİLİR(!)

2009-04-10T15:48:00Z

Elektronik ödeme sisteminin gelişimi elektronik ticaretin vergilendirilmesini güçleştirmektedir. Elektronik ortamda yapılan ticaretin nasıl vergilendirileceği konusunda hem ulusal hem de uluslararası düzeyde yoğun bir tartışma sürüp gitmektedir. Bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler karşısında mevcut vergisel düzenlemeler yetersiz kalmaktadır. Bu yetersizliğin en önemli nedenlerinden birisi, elektronik ticaretin coğrafi sınırları ortadan kaldırmasından dolayı, devletlerin kendi yasal düzenlemelerinin yeni ekonominin oluşturduğu global ticaret düzenini kavrayamamasıdır.

Elektronik ticaret hacminin genişlemesi, ülkelerin Maliye İdarelerinin bu alanda yeni düzenlemeler yapmalarını gerektirmektedir. Maliye idarelerinin görevi gerçek kişi veya kurumlarca, gelir elde edildiği anda ve yerde, o işlemi vergisel açıdan tam anlamıyla kavrayabilmektir. Elektronik ortamda yapılan ticari işlemlerde, vergiyi doğuran olayın varlığını ortaya koyabilmek oldukça zor olmaktadır.

Vergiyi doğuran olay devletin vergilemenin temelidir. Vergi alacağı veya mükelleflerin vergi borçları, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın ortaya çıkması ve hukuki durumun tamamlanması ile doğar. Internet üzerinde yapılan işlemlerde vergiyi doğuran olayın kavranabilmesi açısından, fiziki mallar gibi somut ürünlerin yanında enformasyon ve veri kaynakları gibi dijital ürünlerin alışverişinin de yapılabiliyor olmasından dolayı güçlükler bulunmaktadır. Kurumlar vergisi, gelir vergisi, katma değer vergisi, gümrük vergisi, damga vergisi…vs. vergiler yasalaşırken geleneksel ticaret yöntemleri esas alınarak tanımlamalar getirilmiştir. Örneğin, bir Internet kullanıcısının bilgisayarında kullanmak üzere, dijital parası (elektronik para) ile yurt dışındaki bir banka aracılığı ile ödemelerini gerçekleştirmek suretiyle deniz aşırı ülkelerden birindeki bilgisayar sunucusu üzerindeki bir web sitesinden alışverişte bulunması durumunda, yukarıda anılan vergi kanunları açısından verginin konusu, vergiyi doğuran olay, vergi mükellefi…vb. tanımlamalar nasıl yapılacaktır? Kazanç nerede ve kim tarafından elde edilmiş sayılacaktır? Tüm bu konularda, geleneksel ticari yöntemlere uygulanmak üzere, vergi kanunlarımızdan vergisel çözümler üretmek olanaklı değildir.

O halde, elektronik ticaretin vergilendirilmesi konusunda neler yapılmalıdır? Her şeyden önce ticaretin globalleştiği dünyamızda elektronik ticaretin vergilendirilmesi için devletlerin yalnız başlarına vergisel bir çözüm üretmeleri mümkün değildir. Vergisel alanlarda yapılabilecek her bir düzenleme serbest ekonomiye devletin bir müdahalesi gibi algılanacak ve sermayenin ülke dışına çıkmasına neden olacaktır. Oysa, uluslararası bazda alınabilecek önlemler ve uygulanabilecek yaptırımlar aracılığıyla, dünya üzerinde elektronik ticaretin vergilendirilmesinde önemli adımlar atılmış olacaktır. Yada..

Yada Türk Maliye İdaresinin uyguladığı dünya ülkeleri içerisinde nacizane ve mantık dışı bir yöntemle elektronik ticaret vergilendirilmeye çalışılacaktır. Ülkemizde bilgi ekonomisinin yeni yeni gelişmekte olduğu bir dönemde, elektronik ticaret konusunda firmaların çok olumlu düşündüğü ve yatırımlarını planladıkları bir ortamda, Maliye İdaresi, telekomünikasyon hizmetlerindeki Katma Değer Vergisi oranını %50 ye varan bir oranda artırmak suretiyle %17 den %25 e yükselterek Internet erişimini pahalandırmıştır. Vergi oranının bu seviyede artırılması, ekonomik darboğaz içerisinde bulunan ülkemizde insanların bilgiye ulaşmasında ve elektronik ticaretin gelişiminde caydırıcı bir etki yaratmıştır.

Internet kullanıcılarının, ev ve işyerleri telefon hatları aracılığıyla siber ortamda bilgi çağını yakalaması olanakları ve elektronik ticarette bulunmasını gerektiren Internet'e erişimleri pahalanmıtır. Elektronik ticareti vergilendiremeyen Maliye İdaresi elektronik ticareti yok etmeye çabalamaktadır. Her şeye rağmen elektronik ortamda çağdaş uygarlıklar düzeyini yakalamaya çalışan Türk Internet kullanıcıları ve girişimcileri daha fazla vergi yükü altında kalmışlardır.

Devlet olarak yapılması gereken elektronik ticaret üzerinden vergi alabilmektir; yoksa onu engellemek, ikame etkisi yaratmak suretiyle girişimci ruhunu engellemek ve ülke ekonomisinin gelişimini durdurmak değildir. Elektronik ticareti vergilendiremeyen Devlet, Internet erişimini %50 oranında pahalandırmak suretiyle dolaylı bir biçimde vergileme yapmaktadır. Dünyanın uygar ülkelerinde Internet erişimi neredeyse ücretsiz iken ve hatta devletler tarafından desteklenmekte iken, ülkemizde Internet erişiminin vergi oranları artırılmak suretiyle engellenmesini anlamak oldukça güçtür.

Bu durumda, Devlet olarak yapılması gereken iş, en kısa sürede Internet erişimini ucuzlatıcı tedbirleri almak olmalıdır. Anayasal hukuk düzeni, bireylerin haber alma özgürlüklerinin kısıtlanmasının ve ekonomik gelişimlerinin önlenmesinin karşısındadır. Sonuç olarak, Internet erişimi için ayrı bir vergisel düzenleme yapılmak suretiyle, çağdışı bir biçimde uygulanan elektronik ticaret vergisinin önlenmesi hususunda Maliye İdaresinin gerekli çalışmalarda bulunmasının en büyük dileğimiz olduğunu belirtmek anayasal bir vatandaşlık görevdir.

Eser Sevinç

Maliye Eski Başmüfettişi

İstanbul, 13.12.00

Dijital ürün ve hizmetlerin vergilendirilmesi

2009-04-10T15:47:00Z

Elektronik ticaret yapanlar açisindan bir baska ülkeye mal ve hizmet sunmanin vergilendirlmesinde güçlükler bulunmaktadir. Ülkeler arasinda Web tabanli gelirlerin nasil degerlendirilecegi, hangi vergilendirme rejimine tabi tutulacagi konusunda belirsizlikler bulunmaktadir. Vergilendirmenin ön kosulu vergiye tabi olayin tam olarak ortaya konulmasidir.

Ülkeler arasinda yapilan vergi anlasmalarina göre, elektronik ticaret yapan saticinin diger ülkelerde elde ettigi ticari kazancinin vergilendirilebilmesinin kosulu bu ülkede kalici bir yerlesim yerine (Permament Establishment) sahip olmasidir. Kalici bir yerlesim yerinden maksat firmalarin ticari islemlerini yürüttügü sabit bir is yerinin varligidir. Bir ülkenin mukimince mal ve hizmetlerin baska bir ülkenin mukimi olan müsteriye satilmasi halinde, elde edilen gelirin türü ve vergilendirilip vergilendirilmeyecegi saticinin müsterisinin ülkesinde vergi yükümlüsü olup olmadigina baglidir.

Iki ülke arasinda yapilan anlasmalar geregince, elektronik ticaret yapan firmalarin elde ettigi gelirin türünün “ticari kazanç” veya “royalty-gayrimenkul sermaye iradi” olarak siniflandirldigi görülmektedir. OECD ülkeleri ve ABD’nin vergilendirme uygulamalarinda royalty ile ticari kazançlar ayni tür vergilendirme rejimine tabi tutulmaktadir. Ancak bazi vergi anlasmalarinda bir baska ülke mukiminden elde edilen royaltylerin elektronik ticaret yapan kimsenin bu ülkede varligina bagli olmaksizin vergilendirmeye tabi tutuldugu anlasilmaktadir. Örnegin, ABD-Fransa ve ABD-Kanada arasindaki vergi anlasmalarina göre, bu ülkelerin herhangi birinde elde edilen royaltylerin yine bu ülkede vergilendirilmesi gerekmektedir.

Elektronik ticaret yapan saticinin royalty olarak kabul edilen gelirleri bir çok ülkede kaynakta kesinti yoluyla vergilendirmeye tabi tutulmaktadir. Ancak bu tür vergilendirme yöntemi bir çok aksamalara yol açmaktadir. Örnegin bir ABD mukimi web sunucusu isleten ve web sitelerini konuk eden firmanin, royalty gelirlerini vergilendirmeye tabi tutan bir ülkedeki müsterilerinden küçük tutarli ancak islem sayisi yüksek olacak biçimde elde ettigini varsayalim. Bu durumda stopaj usulü ile vergilendirme yoluna gidilmesi hem pratik olmayacaktir hem de elektronik ticareti zahmetli kilacaktir.

Ticari kazanç veya royalty olarak siniflandirilmis olan dijital mal ve hizmetler sunumundan elde edilen gelirler ülkeler arasi vergi anlasmalari tarafindan tam olarak tanimlanamamaktadir. OECD ülkeleri vergi uygulamalarinda royaltyler bir yazara, bir mucide yada bir yayimciya haklarini devretmeleri karsiliginda düzenli araliklarla ödenen para veya menfaatler toplamini ifade etmektedir. Bir çok elektronik ticaret islem sonucu elde edilen gelir royalty olarak degerlendirilmektedir. Örnegin, bir kullanici online olarak bilgisayar üzerinden okunan bir yazi için belirli bir bedel ödediginde, bu kullanimin telif ücreti ödenmesi gereken bir islem oldugu düsünülmektedir.

Ticari Kazanç olarak degerlendirilmesi gereken islemler

Dijital ürünlerin download edilmesi (indirilmesi): Bir Web sitesinden yazilim, müzik, video, kitap gibi dijital ürünlerin indirilmesi halinde elde edilen kazanç ticari kazanç olarak degerlendirilir. Bu halde müsteriler dijital ürünlerin bir kopyesini de çikarmak hakkina sahip olmaktadirlar.

Dijital ürünlerin güncellenmesi ve eklemeler yapilmasi: Internet üzerinden gerçeklestirilen yazilim güncellemeleri ve eklentiler yapilmasi yazilim indirilmesi ile ayni siniflandirmaya tabi tutulmaktadir.

Dijital ürünlerin kullanimi: Dijital ürünlerin geçici kullanimindan kaynaklanan gelirin ticari kazanç sayilmasi, royalty olarak degerlendirilmemesi gerekir. Geçici kullanimdan maksat dijital ürünün yararli ömründen daha kisa bir süre kullanimidir.

Tek kullanimlik yazilimin indirilmesi: Tek bir kullanim için Internet üzerinden indirilen yazilimlardan elde edilen kazanç ticari kazanç olarak degerlendirilir.

Web sitesi konuk eden firmalar: Bir firmaya ait bir bilgisayar üzerinde bulunan web sitesine ait program ve veri kaynaklarinin depolanmasi, ayrica bu programlari disaridan erisim yoluyla kullanicilarin kontrol etmeleri karsiliginda elde edilen kazanç ticari kazançtir.

Data depolama: OECD ülkelerinde kabul edilen görüse göre data depolama islemi sonucu elde edilen kazanç ticari kazanç olarak addedilir.

Data teknik destek: Online teknik destek hizmeti sonucu elde edilen kazanç ticari kazançtir.

Arama sonuçlari: Herhangi bir online veritabani üzerinde yapilan arama sonuçlarindan elde edilen kazanç ticari kazançtir.

Reklam verme: Internette yer alan siteler üzerinde reklam verilmesi islemlerinden elde edilen kazanç ticari kazançtir.

Online danismanlik hizmetleri: Hukuk, muhasebe, müsavirlik gibi hizmetlerin Internet ortaminda verilmesi sonucu elde edilen kazanç firmanin ticari kazanci olarak degerlendirilecektir.

Data teslim hizmetleri: Data teslim hizmetlerinden elde edilen kazanç ticari kazançtir.

Web sitesi üyeligi: Web sitesi abonelik sistemi müsteriye sunulan bir hizmet olarak degerlemeye tabi tutulmali ve ticari kazanç olarak vergilendirilmelidir.

Online ihaleler: Online olarak gerçeklestirilen ihale islemleri üzerinden elde edilen gelir ticari kazançtir.

Ses, müzik ve görüntü yayini: Ses, müzik ve görüntünün Internet ortaminda yayinlanmasi sonucu elde edilen gelir ticari kazançtir.

Royalty olarak degerlendirilmesi gereken islemler

Indirme ve isletim: Eger herhangi bir yazilim Internet üzerinden indirilirse, bu ürünün satilmasi veya yeniden üretilmesi gibi üzerinden ticari kazanç elde edilebilecek olmasi halinde, bu islemden elde edilen kazançlar royalty olarak addedilir.

Gizli teknik bilgi kullanimi: Gizli teknik hizmetlerin sunulmasi ve kullanimi sonucu elde edilen gelir royalty kabul edilir. Bu tip bir bilginin aktarilmasi için ödenen ücretler, bilginin birden çok kullanimini içermedikçe royalty olarak addedilmez.

Patentli içeriklerin kullanimi: Web sitesi sahiplerince telif ücreti karsiligi yayimlanabilen içeriklerden elde edilen gelirler royaltydir.

E-imza

2009-04-10T15:47:00Z

Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan ve elektronik, optik veya benzeri yollarla üretilen, taşınan veya saklanan kayıtlara elektronik imza denir. Elektronik imzanın hukukî ve teknik yönleri ile kullanımına ilişkin esasları düzenlemek üzere Elektronik İmza Kanunu kabul edilmiştir. Bu Kanun, elektronik imzanın hukukî yapısını, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerini ve her alanda elektronik imzanın kullanımına ilişkin işlemleri kapsar.

Özellikle elektronik ticaretin kısıtlamalarının ortadan kalkması açısından elektronik imzanın uygulanması çok önemli bir gelişmedir. Türkiye’de elektronik ticarete olan güvenin artırılması, ticaret hacminin genişletilmesi, uluslararası ticaret hacminin büyümesi açısından elektronik imza bir gerekliliktir. Hukuki altyapının hazırlanması elektronik ticarette Türkiye’nin dünya ile bütünleşmesine hız kazandıracaktır.

Güvenli elektronik imza; münhasıran imza sahibine bağlı olan, sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan ve imzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan, elektronik imzadır. Güvenli elektronik imza oluşturma araçları; ürettiği elektronik imza oluşturma verilerinin kendi aralarında bir eşi daha bulunmamasını, üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin araç dışına hiçbir biçimde çıkarılamamasını ve gizliliğini, üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin, üçüncü kişilerce elde edilememesini, kullanılamamasını ve elektronik imzanın sahteciliğe karşı korunmasını ve imzalanacak verinin imza sahibi dışında değiştirilememesini ve bu verinin imza sahibi tarafından imzanın oluşturulmasından önce görülebilmesini, sağlayan imza oluşturma araçlarıdır.

22.4.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir. Diğer bir deyişle, güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur. Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.

18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 295/A maddesi gereğince, usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Bu veriler aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılırlar. Elektronik imzanın güvenli olup olmadığı hususu doğrulama araçları kullanılarak yapılmaktadır. Buna göre, güvenli elektronik imza doğrulama araçları; imzanın doğrulanması için kullanılan verileri, değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren, imza doğrulama işlemini güvenilir ve kesin bir biçimde çalıştıran ve doğrulama sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren, gerektiğinde, imzalanmış verinin güvenilir bir biçimde gösterilmesini sağlayan, imzanın doğrulanması için kullanılan elektronik sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir bir biçimde tespit ederek sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren, imza sahibinin kimliğini değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren ve imzanın doğrulanması ile ilgili şartlara etki edecek değişikliklerin tespit edilebilmesini sağlayan, imza doğrulama araçlarıdır.

Elektronik imza oluşturma amacı ile ilgili kişinin rızası dışında; imza oluşturma verisi veya imza oluşturma aracını elde eden, veren, kopyalayan ve bu araçları yeniden oluşturanlar ile izinsiz elde edilen imza oluşturma araçlarını kullanarak izinsiz elektronik imza oluşturanlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş yüz milyon liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu suçlar elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı çalışanları tarafından işlenirse bu cezalar yarısına kadar artırılır. Bu suçlar nedeniyle oluşan zarar ayrıca tazmin ettirilir.

Tamamen veya kısmen sahte elektronik sertifika oluşturanlar veya geçerli olarak oluşturulan elektronik sertifikaları taklit veya tahrif edenler ile yetkisi olmadan elektronik sertifika oluşturanlar veya bu elektronik sertifikaları bilerek kullananlar, fiilleri başka bir suç oluştursa bile ayrıca, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve birmilyar liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu suçlar elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı çalışanları tarafından işlenirse bu cezalar yarısına kadar artırılır. Bu suçlar nedeniyle oluşan zarar ayrıca tazmin ettirilir.

Dijital ortamda sunulabilen hizmetlerin sunumundan elektronik ticaretin bütün versiyonlarının uygulandığı alanlara kadar elektronik imza gereklidir. Hukuken varlığı tanınabilen dijital metinler elektronik işin gelişiminde önemli rol oynamaktadır. Güvenli iş ortamının sağlanması elektronik ticareti Türk girişimcilerin gözdesi durumuna getirecektir.

Yatırım Indirimine Konu Olan Bilgisayar Programları

2009-04-10T15:46:00Z

Yatirim indirimi ticari veya zirai kazançlari üzerinden vergiye tabi mükelleflerin, kalkinma planlari ve yillik programlarinda yer alan yatirimlarina iliskin harcamalarinin belirli bir oranda vergiye tabi matrahtan indirilmesidir. Yatirim indirimi, yatirimlarin tesvik edilmesi, yabanci sermayenin yurda getirilmesi ve gelismis teknolojinin kullanimini saglamaktadir.

Yatirim indiriminden yararlanilabilmesi için, yatirimin Maliye Bakanligi ile Hazine Müstesarligi’nca ortaklasa kararlastirilan sektör veya konularda yapilmasi gerekir. Yatirim indiriminin konusunu, yatirimlar için yapilan harcamalardan bina, makine, tesisat, araç ve benzeri amortismana tabi aktif degerlerin yeni olanlarinin maliyet bedelleri olusturmaktadir. Isletme amacinin gerçeklestirilmesinde yatirimin verimliligini ve üretkenligini artiran, hesap makinesi, yazi makinesi, telefon tesisati, bilgisayar donanimi vb. degerler için yapilan giderler yatirim indiriminden yararlandirilir.

Gayrimaddi haklar (lisans, teknik yardim ve know-how) yatirim konusuna girmekle birlikte, yatirim indiriminden yararlanamazlar. Dolayisiyla, bu kapsamda degerlendirilen bilgisayar programlari da yatirim konusuna girebildikleri halde yatirim indiriminden yararlandirilmiyordu. Ancak, Maliye Bakanligi’nca 17.07.2000 tarihinde yayimlanan 235 numarali gelir vergisi genel tebliginde bu konuda yatirim indirimi uygulamasina iliskin yeni düzenlemeler yapilmistir.

Maliye Bakanligi’nca yapilan yeni düzenlemeye göre, yatirim tesvik belgesine baglanmis yatirimlarda, yatirim indiriminden yararlanabilecek iktisadi kiymetlerin kullanilabilmesi için gerekli olan ve belgeye ekli global listede yer alan bilgisayar programlari için yapilan harcamalar üzerinden yatirim indirimi hesaplanmasi mümkün olacaktir. Maliye Bakanligi’nin yaptigi bu son düzenleme yatirimlarin özendirilmesi için gelismis teknolojilerin kullanilabilmesi yönünde önemli bir adim olarak degerlendirilebilir.

Yatirim indiriminin konusu harcamalar arasinda bulunan bilgisayar programlarinin neler oldugu konusunda ilgili tebligde bir açiklik bulunmamaktadir. Görüsümüze göre, bilgisayar programlari ile kastedilen bilgisayar yazilimlaridir.

Yazilim olmadan bilgisayarlar kullanilamaz. Bilgisayarlari isleten, yönlendiren ve is üreten programlarin tümüne yazilim denir. Yazilimlar da iki gruba ayrilirlar.

1- Sistem yazilimlari

 Sunucu yazilimlari

 Istemci yazilimlari

2- Uygulama yazilimlari

Sistem yazilimlari, bilgisayarlar üzerinde uygulama programlarinin isleyisini ve kullanilmasini saglayan bilgisayar programlaridir. Isletim sistemleri bilgisayari çalistiran, uygulama programlari vasitasiyla bilgileri elde eden ve depolanmasini saglayan bilgisayar programlaridir. Isletim sistemi olmayan bilgisayarlarda uygulama programlari (yazilimlari) da çalismaz.

Sunucu isletim sistemi yazilimlari isletmelerde bulunan bilgisayar aglarinin çalistirilmasi ve diger bilgisayarlarin iç ve dis dünya ile irtibatinin saglanabilmesi amaciyla kullanilir. Istemci isletim sistemleri ise bir aga bagli veya müstakil olarak çalisan bilgisayarlarin islemsini saglamak amaciyla kullanilir. Sunucu ve istemci isletim sistemleri bilgisayarlar ve bilgisayar aglari için gerekli bilgisayar programlaridir.

Öte yandan, muhasebe kayitlarinin tutulmasi, ücret bordrosunun hazirlanmasi, sözcük islemeci veya elektronik posta gibi tüm yazilimlar uygulama yazilimidir. Uygulama yazilimlari isletim sistemleri üzerinde çalisan bilgisayar programlaridir. Ayrica isletmelerin islemlerinin tam otomasyonunu saglayan yazilimlar da uygulama yazilimi olarak degerlendirilebilir.

Yatirim indiriminin hesabinda dikkate alinacak bilgisayar programinin belirlenmesinde, yatirim indiriminden yararlanabilecek diger iktisadi kiymetlerin kullanilabilmesi için gerekli olan ve ekli global listede yer alan sistem yazilimlari ve uygulama yazilimlarin tamami dikkate alinabilecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, söz konusu bilgisayar programlarinin lisanslari ile birlikte temininin gerekli olmasidir. Aksi halde, yatirim konusunu olusturan bir yatirim harcamasindan söz etmek mümkün olmayacaktir.

Gelismis teknolojilerin kullaniminin özendirilmesi amaciyla isletmelerin yatirim amaciyla edindikleri ve kullandiklari bilgisayar donaniminin yaninda, bu donanim ile birlikte çalisan ve is üretiminde yararlanilan sistem ve uygulama yazilimlarindan olusan bilgisayar programlari için yapilan harcamalarin yatirim indirimine konu edilmesi ülkemiz açisindan son derece olumlu bir gelismedir.

Elektronik Belgelerin Damga Vergisi

2009-04-10T15:46:00Z

Damga vergisinin konusunu yazılı kağıtlar oluşturur. Ancak, elektronik ortamda düzenlenen balgeler yazılı ortamda mevcut olmayabilir. Elektronik ortamda düzenlenen belgelerin hükmünden, bunları yazılı ortama kaydetmeden de yararlanmak mümkündür. Bu halde, yazılı kağıt ortamına dönüştürülmeyen elektronik belgeler damga vergisine tabi tutulacak mıdır?

1964 yılında kabul edilmiş ve yürürlüğe giren Damga Vergisi Kanunu'nun 1'inci maddesine göre, bu kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar damga vergisine tabidir. Birinci maddenin bu hükmü ile Kanuna ekli (1) sayılı tabloda gösterilmeyen kağıtlar damga vergisinden istisna edilmiştir.

Kanunun 9’uncu maddesinde ise kanuna ekli (2) sayılı tabloda yazılı kağıtların damga vergisinden istisna edildiği belirtilmiştir. (2) sayılı tabloyu incelediğimizde, elektronik ortamda hazırlanmış belgelerin sayılmadığını görürüz. Bu demektir ki elektronik ortamda hazırlanan belgeler damga vergisinden istisna edilmemiştir. Ancak vergiye tabi tutulabilmesi için aranan belge yazılı kağıt ortamında bulunmadığından damga vergisinin konusuna henüz girmemektedir. Elektronik belge kağıt ortamında bulundurulduğunda damga vergisine tabi tutulacaktır. Bunun nedeni, damga vergisinin yalnızca kağıtlar üzerinden alınabiliyor olmasıdır.

Elektronik ortamda düzenlenen belgeler kağıt ortamında, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenirse veya herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilirse, damga vergisine tabi olurlar. Aksi halde, henüz kağıda dökülmeyen elektronik belgeler damga vergisinden istisna olacaktır.

Elektronik ortamda düzenlenen belgeler yabancı memleketlerde de düzenlenmiş olabilir. Bu halde yabancı memleketlerde düzenlenmiş elektronik belgelerin yazılı kağıt ortamına geçirilmesi halinde, bu kağıtlar Türkiye’de resmi dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü veya herhangi bir suretle hükümlerinden yararlanıldığı takdirde, damga vergisine tabi tutulur.

Damga vergisinin mükellefi kağıtları imza edenlerdir. Bu anlamda, elektronik ortamda belge düzenleyenler bu belgeleri yazılı kağıt olarak hazırlayıp imzalamadıkça damga vergisi mükellefi olmayacaklardır. Kağıda dökülen elektronik belgelerin tabi olacağı verginin tayini için o kağıdın mahiyetine bakılır ve buna göre (1) sayılı tabloda yazılı olan damga vergisi bulununur. Bu kağıtların mahiyetlerinin belirlenmesinde, şekli kanunlarda belirtilmiş olanlarda kanunlardaki adlarına, belirtilmemiş olanlarda üzerlerindeki yazının içerdiği hüküm ve manaya bakılır.

Vergiye tabi kağıtların Damga Vergisinin ödenmemesinden veya noksan ödenmesinden dolayı alınması lazım gelen vergi ve cezadan, mükelleflere rücu hakkı saklı olmak üzere, kağıtları ibraz edenler sorumludur. Ancak yabancı memleketlerde düzenlenen ticari ve mütedavil kağıtların damga vergisi ve cezası, mükleleflerine rücu hakkı saklı kalmak üzere bu kağıtların hamillerinden alınır. Vergi cezası alınması gereken kağıtların hamilleri tarafından terk edilmesi bu cezanın alınmasına engel oluşturmaz.

BİLGİSAYAR TARİHİ ÜZERİNE NOTLAR (I)

2009-04-10T15:45:00Z

Beyaz tavşan gözlüklerini taktı ve “Nereden başlayayım Majesteleri?” diye sordu. “Ta Baştan başla” dedi Kral, alçak fakat sert bir ses tonuyla, “ve devam et sona gelene kadar” ()

Hiç birşey bilgisayardan daha fazla modern yaşamı etkilememiştir. Daha iyi veya daha kötü bilgisayarlar yaşamımızı etkilemekte, hesaplama işlevinin dışında, süpermarkette ürünlerin scan edilmeseinden fatura hesaplamasına ve stok kontrolüne, ATM mekineleri ile bankacılık işlemleri yapabilme dahil olmak üzere, günümüzde çok değişik alanlarda toplumun her kesimine hizmet vermektedir. Bilgisayarların yaşamımız üzerindeki etkisini ve gelecekte yaşamımızda yapacağı etkileri anlamak ve takdir etmek için, geçirdiği aşamaları görmek gerekir.

1945 yılında A.B.D. Hükümeti tarafından yayınlanan bir raporla düzenlenmiş olan bilgisayarların temel spesifikasyonları günümüzde de hala yaygın bir şekilde takip edilmektedir. O zamandan günümüze kadar meydana gelen yenilik ve değişiklikler iki kategoride toplanabilir:

Bunlardan birincisi, bilgisayarı oluşturan elementlerde meydana gelen ilerlemelerdir ki, hızlı işlemciler, geniş depolamam kapasitesi, gelişmiş fiyat/performans gibi.

İkinci kategori bilgisayarın işletim modundaki ilerlemedir ve bunda sürükleyici güç, hükümet tarafından finanse edilen akademi çevresidir. Bu tür ilerlemedeki beş önemli örnek ise, yüksek seviyeli programlama dilleri, real-time bilgisayar, zaman paylaşımı, networking ve grafik özelliklere dayalı insan-bilgisayar iletişimidir.

İnsanlar Bilgisayarların Görevlerini Görürken...

İkinci Dünya Savaşı sıralarında bilgisayar sözcüğünün Oxford İngilizce Sözlük’te anlamının “hesap yapan insan; hesap makinesi; bir gözlemde, ankette vs. hesap yapmak için istihdam edilen insan” olarak yer aldığı; elektronik bilgisayarların da bilgisayar görevini gören insan ile büro memurlarının görevini birleştirdiği söylenebilir.

Bilgisayar görevini gören insanları kullanarak geniş ölçekte veri işleme işlemlerini organize etme teşebbüsleri, ilk olarak logaritmik ve trigonometrik tablolar gibi matematiksel tabloların oluşturulması olmuştur. Bunlar zaman kazanmada çok önemli fonksiyon görmekle birlikte, genel amaçlı tablolar idi.

19. yüzyılın ilk çeyreğinde, geniş ölçekli veri işleme fikri çok yaygın olmamakla birlikte, bu işlem çoğunlukla manuel olarak yapılmaktaydı. Bu konudaki en önemli örnek, Londra’daki bankerlerin birbirlerine karşı olan çeklerini karşılıklı olarak ciro ettikleri “Clearing House” olmuştur. Burada 1839 yılında bir yılda karşılıklı olarak hesaplanan para 954 İngiliz Poundu idi ve geniş bir odada bankaların memurları tarafından yürütülen bu işlemin tutarı günümüzün parası ile 250 milyar A.B.D. Dolarına denkti.

Bu konudaki bir diğer örnek olan, İngiltere’deki Merkezi Telgraf Ofisi’nde 1875 yılında 1200 kişi istihdam edilirken, 1900’lü yılların başında istihdam edilen kişi sayısı 4.500’ü günlük gönderilen telgraf sayısı da 120.000-165.000’i bulur.

18 ve 19. yüzyıl arasında veri işlemede hemen hemen hiçbir ofis makinesi kullanılmamakta, bugünkü ofislerde bilgisayarlar tarafından yapılmakta olan rutin işler o zamanlarda istihdam edilen kişiler tarafından yürütülmektedir.

Avrupa ile kıyaslandığında A.B.D. veri işlemede, çok daha sonraları sahneye çıkmıştır. Bunun nedeni ise, o zaman A.B.D.’nin ekonomik gelişmede, Avrupa’yı 20-30 yıl geriden takip etmesiydi. İngiltere, Almanya ve Fransa 1830’lu yıllarda endüstrileşirken, A.B.D. hala bir tarım toplumudur ve endüstrileşmesi, Sivil Savaş sonrası başlamış olmakla birlikte bu gecikme, A.B.D.’ye yeni ofis teknolojilerini kullanma avantajını da beraberinde getirmiştir.

Veri işlemenin çok yaygı olduğu bir diğer birim de, A.B.D. İstatistik Bürosu’dur ve burada çalışan kişi sayısı 1870 sayımında 438, üretilen istatistik raporu 3.473 sayfadır. Üretilen istatistik raporu 1880 yılında 21.000 sayfaya ulaşmıştır. Üretilen istatistiki bilginin çokluğunu ve bundan kaynaklanan problemleri gören ve buna çözüm arayan kişi, delikli kartları üreten ve daha sonra da IBM’in kuruluşuna kadar uzanan International Tabulating Machine firmasını kuran Herman Hollerith olur. Hollerith’in fikirlerini pratiğe dökmesi ve düşündüğü makinenin üretilerek istatistikte kullanılması 1890 sayımını bulur. Delikli kart kullanarak yapılan sayım sonucu istatistik 6 hafta sürer ve bu sürenin sonunda sonuç açıklanır. Bu istatistiği işlemek 2.5 yıl sürer, bir önceki sayımdaki sürenin 7 yıl olduğu ve sayımın delikli makineler sayesinde 5 milyon A.B.D. Doları daha ucuza geldiği göz önüne alınırsa Hollertih’in makinelerinin ne kadar iş yapacağı o zaman ortaya çıkar. Hollerith bu sistemi nasıl keşfettiğini de bir röportajda, tren kondüktörünün biletleri işaretlemek için kullandığı bilet delme işleminden esinlendiğini açıklar.

Ofis İşlemleri

19. yüzyılın sonlarında ofis makineleri üreten firmaların ürünleri, ofislerde 3 önemli işlev görmekteydiler. Remington daktilo üreticisi olarak doküman hazırlanmasında ve bilgilerin dosyalanmasında; Burroughs firması hesap makinesinde ve IBM ise delikli kartlarda liderdi.

Şimdinin, geçmiş tarafından şekillendirildiğinin en iyi örneğini daktilolarda görmek mümkündür. Hala gerek daktilolarda ve gerekse bilgisayar klavyesinde harflerin dizilişini belirtmek için kullanılan QWWERTYUIOP (kısaca Q klavye) Remington tarafından 1874 yılında üretilen ilk daktilolarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu dizilişin nedeni daha önce üretilen daktilo klavyelerinde, yazım sırasında harflerin birbirine geçerek sıkışmaya neden olmasıdır, başka herhangi bir nedeni yoktur. 1874 yılında ilk daktilolar üretildiğinde, henüz daktilo için pazar bulunmamakta, muhabirler, avukatlar, yazarlar ve editörler bireysel olarak kullanmaktadırlar. Bunlardan Mark Twain olarak da bilinen Samuel Langhorne Clemens şöyle yazar:

“Beyler, lütfen benim böyle bir makineye sahip olduğumu ifşa etmeyin. Kesinlikle daktilo kullanmayı bıraktım. Çünkü kime daktilo ile yazı yazdımsa hepsinden de, yazmak için kullandığım makineyi tanımlamamı isteyen mektuplar aldım. Bu tür mektuplara karşılık yazmak ve insanların böyle merakını uyandıran bir makineye sahip olduğumu bilmelerini istemiyorum."

Bir süre sonra daktilolar için pazar oluşur ve giderek genişler, yıl 1890’a geldiğinde ise Remington firması yılda 20.000 adet satmakta, daktilolar bireysel olarak kullanılan makine olmaktan çıkıp küçük ve orta büyüklükteki işletmeler içinde kullanılan bir ofis makinesine dönüşmektedir. 1900 yılı nüfus sayımına göre ise, A.B.D.’de 112.000 adet daktilograf bulunmakta ve bunların 86.000’i kadınlardan oluşmaktadır. 1920’li yıllarda, artık daktilografların tamamına yakını kadınlardan oluşmakta ve bir feminist yazar bunu "Kadının yeri daktilosunun başıdır.” şeklinde alaya almaktadır.

Bilgisayar teknolojisinin başarılı olmasında ofis makinelerinin önderlik yaptığı 3 nitelik önemli olmuştur:

Ürün mükemmelliği ve düşük üretim maliyetleri

Ürünü satacak satış organizasyonlarının mevcudiyeti

Çalışanların teknolojiyi kullanmalarını mümkün kılacak eğitim organizasyonu

Daktilolar bilginin dokümanlaştırılmasına yardım ederken hesap makineleri de bilginin işlenmesine yardımcı olmuştur.

İlk pratik yazar kasa 1879 yılında, Dayton’da lokanta işletmecisi James Ritty tarafından bulunmuştur. Günümüzde kullanılan yazar kasa ile aynı işlevi gören yazar kasayı keşfe zorlayan neden ise, James Ritty’nin garsonlar tarafından alınan hesapların bir kısmının cebe indirilmesiydi. James bu icadını sonraları, John H. Patterson’a satar ve Patterson, günümüzde birçok yerde ATM makineleri de dahil olmak üzere yazar kasa sektöründen bilgisayar çağına dönüşüm yapabilen National Cash Register (NCR) firmasını kurar. Patterson çok geniş eğitim ve satış ağı kurarak 1910 yılında, yılda 100.000 yazar kasa satmaktadır ve yıl 1922’de ise, 2 milyonuncu yazar kasasını satar.

Delikli kartları üreten Hollerith’in firmasının başına, NCR’ın patronu Patterson tarafından işten atılan Thomas J.Watson getirilir ve Watson 1924 yılında bu firmanın ismini Internatiomal Business Machines (IBM) değiştirir ve anons eder, “Her yerde IBM makineleri kullanımda olacak. Güneş asla IBM’in üzerine batmayacak.”

Babbage, İngiliz Hükümeti’nin desteğiyle 1820’li yıllarda başladığı ve yaşamı boyunca tamamlayamadığı, Farklılık Motoru ve Analitik Motor olmak üzere 2 hesap makinesi icat eder. Analitik Motor’daki en önemli konu, hesap işlemlerinin rakamların hafızalanmasından ayrı olmasıydı. Farklılık Motorunda ise, bu ikisi birbirine oldukça yaklaşmaktadır.

1935-45 yılları arasında, gerek IBM, Remington ve NCR gibi firmalarca ve gerekse AT&T ve RCA gibi araştırma laboratuarlarında yaklaşık 10 tane bilgisayar yapılmış olmakla birlikte, bunlar tablo yapmada ve balistik hesaplamada kullanılıyorlardı ve bunların en başında da IBM tarafından Harvard Üniversitesi için 1937-43 yılları arasında yapılan Harvard Mark I isimli bilgisayar gelmekteydi. Bu makine 5 ton ağırlığında, bir mühendislik abidesiydi ve 5 beygir gücüne sahip elektrik motoru ile sanki “Ondokuzuncu yüzyıl İngilteresi’nin tekstil makinesini” andırıyordu. Bu bilgisayar (makine) 72 rakam saklayabiliyor ve saniyede 3 toplama veya çıkarma işlemi yapabiliyordu. Bir çarpma ise 6 saniye alıyor, logaritmik veya trigonometrik hesaplar ise, bir dakikadan fazla zaman almakta idi. Programlanması ise, 3 inç genişliğinde delikli kartlardan oluşan kağıt bantlar üzerine yapılmıştı. Bu makinenin önemi ise hızından değil, tamamlanmış olan ilk tam otomatik makine olmasındandı. Makine 1943 yılında gizli olarak test edilmeye başlanmasına rağmen, 1944 yılında Harvard Üniversitesi’ne aktarılmış, kamuoyuna açıklandıktan sonra ise, American Weekly dergisi makineyi “Harvard’ın Süper Robot Beyni” ve Popular Science Monthly ise "Robot Matematikçi bütün cevapları biliyor.” şeklinde tanıtılır. Harvard Mark I çalıştığı 15 yıl boyunca çok fazla faydalı olmamasına rağmen, bilgisayar çağı için üretilen ve kullanılan ilk tam otomatik makine olarak çok önemli bir kilometre taşını oluşturmaktadır.

İkinci Dünya Savaşı, sonuçlarını geniş ölçüde teknolojik araştırma ve teknolojik gelişmelerin belirlediği bilimsel bir savaştır. Bu konuda en önemli iki program, atom bombasının geliştirildiği Manhattan Projesi ile MIT’de geliştirilen radardır. Bu kapsamda yürütlen projelerde çalışan John Mauchly’nin 1942 yılında yayınladığı, Yüksek Hızlı Vakumlu Tüplerin Hesaplamalarda Kullanımı’na ilişkin notlar, elektronik bilgisayar projesi için gerçek bir başlanğıç noktasını oluşturur. Bu notlar 1943 yılında, Proje PX, yani ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) olarak hayata geçer. ENIAC 18.000 vakumlu tüpü, 70.000 resistörü ve 6.000 düğmesiyle, daha önce üretilen tüm makinelerden daha kompleks bir yapıya sahiptir. Projeyi yürüten ekibin Von Neumann ile karşılaşması projenin geleceği açısından önemli değişikliklere neden olur. Neumann, gelince ENIAC’ın eksilerini görür: çok az hafıza (10 rakam), çok fazla vakumlu tüp (ortalama 10 dakikadan az bir zamanda tüp yenilenmesi) ve çok uzun yeniden programlanma. Bu yeni bir proje olan Projet Y, EDVAC (Electronic Discrete Variable Automatic Computer)’ın doğuşunun habercisidir. Von Neumann 1945 yılında EDVAC üzerine ilk raporunu yayınlar. Bu raporda yer alan makine yapısı, günümüzde bilgisayar uzmanlarınca Neumann Mimarisi olarak da anılmaktadır. 1946 baharında ENIAC tamamlanır ve savaş da bitmiştir. Makinenin ürettiği 150 kilowatlık ısı için 20 beygir gücünde 2 tane vantilatör çalışmaktadır.

1946 yılında ENIAC’ın üretiminde bulunanlardan 2 kişi bir şirket kurar ve İstatistik Bürosu için makine üretmek için anlaşırlar. Bu makine UNIVersal Automatic Computer (UNIVAC)’tır. UNIVAC’ın en önemli özelliği ise, depolama için delikli kartlar yerine manyetik bantları kullanacak olmasıdır. Daha sonra firma, BINAC (BINary Automatic Computer) üretmeye karar verir. Ancak üretilen BINAC makineden istenilen sonuç alınamaz ve firma yeniden UNIVAC’a döner.

1950’li yıllara gelindiğinde bilgisayarlar esas olarak, tekrar bilgisayar üreticileri ve işletme kullanıcıları tarafından üretilmeye başlanır. 1943 yılında Watson, Araştırma Geliştirme Birimi yöneticisine "dünyadaki en iyi elektronik profösörünü bulup IBM için getirmesini" ister ve 1945 yılında IBM Profösör Wallace Eker’i kiralar. 1947 yılında CPC (Card Programmed Calculator) üretilir ve 1949 yılında müşterilere gönderilir.

Bu arada, UNIVAC’ı üretecek firma sahipleri firmayı IBM’e satmak isterler, ancak bu mümkün olmaz ve Remington firması bu firmayı satın alır. 1950’nin yazında UNIVAC tamamlanır. Makinedeki 5.000 tüpün ürettiği sıcaklık 120 kilowattır. “Çalışanlar ilk kravat ve ceketlerini çıkarırlar, bunları birkaç gün sonra diğer kıyafetler takip eder ve nihayet iç çamaşır ile çalışmaya devam edilir.” Testlerden başarılı bir şekilde çıkan UNIVAC, Remington tarafından 1952 yılında CBS televizyonunun ikna edilmesi sonucu başkanlık seçimlerinin tahmininde kullanılır. Seçimden aylar önce program hazırlanarak daha önceki seçimlerdeki örnekler de dikkate alınarak sonuçlar tahmin edilmeye çalışılır ve UNIVAC ilk tahminini akşam 8.30’da yapar: Eisenhower’ın 438 delege, Stevenson’un ise 93 delege alacaktır ve Stevenson’un kazanma şansı sıfırdır. Ancak bu tahmin, seçimden önceki gün Gallup ve Roper firmalarının yaptığı kamuoyu yoklamalarının tam tersidir. CBS yetkilileri düşünüp taşındıktan sonra böyle bir sonucu açıklayamayacaklarına karar verirler ve bunun üzerine UNIVAC’ın operatörlerinden parametreleri ayarlamalarını isterler. Akşam 9.15’te CBS açıklar. Eisenhower 8’e 7 seçimi alacaktır. Oysa, seçim sonucu UNIVAC’ın tahminine çok yakın çıkar ve Eisenhower 442’ye 89 kazanır. Bilgisayarın ilk kez seçim gecesi komuoyu ile tanıştırılması, bilgisayar tarihi açısından önemli bir hamledir. O zamana kadar halk, bilgisayarı duymuş, ama görmemiştir ve bilgisayar UNIVAC’tır.

IBM, UNIVAC’ın bu başarısına karşı, birçok yönden UNIVAC’tan üstün olan 702 model Electronic Data Processing Machine üretir.

1950 yılında ticari anlamda üretilmiş hiçbir bilgisayar bulunmazken, 1960 yılında 5.000 bilgisayar A.B.D.’de bin veya ikibin bilgisayar da diğer ülkelerde bulunmakta ve bu rakam 1970’te A.B.D.’de 80.000 iken, diğer ülkelerde 50.000’i bulur.

1960’ın sonunda IBM’in satışları 7.2 milyar ABD Doları, çalışan sayısı 250.000’i ve pazar payı %70’i bulmuştur. IBM bir yandan ürün hattında bilgisayardan yana dönüşüm yaparken, öte yandan yılda %15-20 oranında büyümektedir. 1960 yılında IBM, bilimsel kullanıcılar için, veri işleme müşterileri için, büyüklü küçüklü olmak üzere 7’den fazla farklı modelde bilgisayar üretmektedir. Ancak başta yazılım olmak üzere bir çok uyum problemi yaşanır. IBM her ne kadar yazılım problemini RPG (Report Program Generator) ile çözerse de, tam anlamıyla istenilen sonuçların alınmadığı kanaatine ulaşılır. Yeni bir proje başlatılır ve bununla, yeni makinenin tüm ürün yelpazesi ile uyumlu olması, bir makine için program yazıldıktan sonra yeni makine için tekrar program yapılmaması gibi konular amaçlanır. NPL (New Product Line) isimli proje yaklaşık 5 milyar A.B.D. Doları tutarındadır ve Fortune dergisi muhabiri Tom Wise projeyi "IBM’in 5 milyar $’lık kumarı” başlığı ile duyurur ve ekler: “İkinci Dünya Savaşında Atom Bombasının yapıldığı Manhattan Projesi bile bu kadar paraya mal olmamıştı.” Projenin direk araştırma masrafları 500 milyon $’dır. Üretilecek makineye bütün ürünleri kapsaması anlamında System/360 adı verilir. Bu ürüne talep o kadar fazla olur ki, IBM 9.000 siparişin yarısını dahi üretemez. System/360’in 3. yılında, IBM’in bu üründen geliri proje gideri olan 5 milyar doları aşar. System/360’ın IBM’i, IBM yapan ürün olduğu söylenir. Ürünün, eksisi ise zaman paylaşımı niteliğine sahip olmayışıdır.

1970’li yılların ortalarında, bilgisayar teknolojisi sektör olarak otomobil ve petrolle birlikte, dünyanın en önemli endüstrilerinden birisi konumundadır. A.B.D.’de üretilen her 120$’ın 1$’ı bilgisayar sektöründendir. 1976 yılına gelindiğinde IBM, dünyada mainframe (anaçatı) bilgisayar pazarının 3’te 2’sine sahip olmakla birlikte, global bilgisayar pazarında payı %50’ye, 1985 yılında ise %25’e düşer. Bu düşüşte yönetim anlayışı, pazarlama organizasyonu ve tekelci yaklaşımlarına tepkiler gibi faktörler etkili olur.

Yazılım

İlk hafızalanmış program, 1949’da Cambridge EDSAC bilgisayarda kullanılır. Önceleri programlardaki hatalar, sadece hata olarak adlandırılmasına rağmen, sonraları program hatalarına "bug", hataları düzeltmeye de "debugging" denilmeye başlanır. 1953 yılına gelindiğinde, programlama araştırmalarının merkezi İngiltere’den A.B.D.’ye taşınır. Bilgisayarların sürekli olarak tekrar programlanmasına en önemli çözüm 1953 yılında IBM’de 29 yaşındaki proje lideri John Backus’tan gelir. John’un ürettiği program Formula Translator, kısaca FORTRAN’dır. Çok başarılı bir programlama dili olan FORTRAN hala kullanılır. 1966 yılında FORTRAN, American NationalStandars Institute tarafından resmi olarak standartlaştırılan ilk programlama dili olur. FORTRAN bilimsel uygulamalar için standart dil olurken, COBOL (COmmon Business Oriented Language) A.B.D. Hükümeti tarafından yaratılır.

Genel kamuoyunun yazılımdan kaynaklanan bir hatanın etkisini gördüğü en önemli olay, A.B.D. tarafından Venüs gezegenini keşif için dizayn edilen Mariner 1 isimli uzay aracının yörüngesinden çıkmasıdır. 22 Temmuz 1962 sabahı uzaya fırlatılan araç kalkıştan 4 dakika sonra yörüngesinden çıkar ve herhangi bir zarar vermesine izin verilmeksizin hemen imha edilir. Olayın araştırılması sonucunda, FORTRAN dilinde yazılan programda bir eşitlikte kullanılan yanlış bir karakterin bu sonuca yol açtığı ortaya çıkar.

1968 yılında Almanya’nın Garmisch kentinde düzenlenen bir konferansta ilk kez yazılım mühendisliği kavramı kullanılır ve bu konferans programlama kavramında yazılımı gerçek bir disiplin altına alan kültürel bir değişiklik başlatır.

Yapısal Programlama deyimi ilk kez 1971 yılında icat edilen Pascal dilinde kullanılır. Bu deyim aynı zamanda A.B.D. Savunma Bakanlığı tarafından güvenlik gerektiren kritik yazılımların yazıldığı Ada programlama dilinde de yer alır.

Kişisel Bilgisayarlar

Günümüzde bilgisayar denildiğinde, bir çok insan masasının üzerinde kullandığı kişisel bilgisayarı düşünür ve bu kişisel bilgisayarın ticari veri işlemede kullanılan bilgisayarlarla herhangi bir direk ilişkisi yoktur. Kişisel bilgisayarlar, kesinlikle farklı bir kültürün ürünüdür ve gelişiminde zaman paylaşımın, BASIC programlama dilinin, UNIX’in, mini bilgisayarların ve yeni mikro elektronik aletlerin etkisi olmuştur.

Zaman paylaşımlı bilgisayarlar, birden fazla kullanıcının aynı bilgisayarı kullanmasına olanak veren ve her bir kullanıcının kendisini sistemin tek kullanıcısı olarak görmesini sağlayan sistemdir ve bu sistem MIT de 1961 yılında geliştirilmiştir.

1964 yılında geliştirilen BASIC (the Beginners All-purpose Symbolic Instruction Code), üniversite öğrencilerinin kendi programlarını geliştirmelerine olanak sağlamalarına yönelik geliştirilen basit bir programlama dilidir. 1970’li yıllarda her bilgisayar üreticisi, eğer eğitim pazarında ürününü pazarlamak isterse, müşterisine bir BASIC translatör de sağlamak zorundadır. BASIC programlama dilinin sahneye çıkışından önce 2 tür bilgisayar kullanıcısı vardır: diğer insanlar için program geliştiren profesyonel bilgisayar kullanıcıları ve acemi bilgisayar kullanıcıları. BASIC 3. bir grubu yaratır. Bu, bilgisayarlarını kişisel bir bilgi aracı olarak gören ve kendi programlarını geliştirenlerin oluşturduğu bir gruptur.

Zaman paylaşımlı bilgisayar fikrinden sonra, 1962 yılında A.B.D. Savunma Bakanlığı’nca Advanced Research Projects Agency (ARPA) projesi geliştirilir. O zamanlar bu proje az bilinmesine rağmen, kültürel etkisi büyük olur. ARPA Projesi’ne önceleri Sovyetler Birliği’nin ilk uydu fırlatmasından kaynaklanan 1957 yılındaki Sputnik Krizi’ne karşılık olmak üzere başlanır.

UNIX işletim sistemi 1969-74 yılları arasında Bell Laboratuarlarında Ken Thompson ve Dennis M. Ritchie tarafından geliştirilir. C programlama dilinin kullanımı UNIX’in her türlü bilgisayar sisteminde kullanılmasını mümkün kılar.

1965 ve 1975 yılları arasında, dijital entegre devrelerin üretilmesi, bilgisayar fiyatlarında olduk düşüşler meydana getirir; 1970 yılında 1965 yılının gücüne sahip 200.000$ değerindeki mainframe bilgisayara denk minicomputer’ler 20.000$’a satılmaya başlanır. Minicomputer’ler daha çok A.B.D. elektronik sektöründeki minyatürleşmenin sonucudur. Minicomputer teknolojisi ile birlikte, değişim elde kullanılabilen elektronik hesap makineleri, dijital saatleri, video oyunları ve nihayet kişisel bilgisayarlar gelişir. 1950-65 arası dönemde, vakumlu tüplerden önce transistörlere, daha sonra da entegre devrelere (çiplere) geçiş olur. 1950’li ve 60’lı yıllrda elektronik endüstrisi 2 bölgede yoğunlaşır. Bralar Boston ve San Fransisco Körfez Bölgesindeki Silikon Vadisidir. İlk firmaların buralara yerleşmelerinin temel nedeni ise MIT ve Stanford gibi araştırma üniversitelerinin buralarda bulunmasıdır.

MIT’den ayrılan Keneth Olsen ile Harland Anderson tarafından 1957 yılında Boston civarinda Digital Equipment Corporation (DEC) kurulur. DEC 1960 yılında ilk bilgisayarı olan PDP-I (Programmed Data Processor)’i üretir ve 125.000$’dan satışa sunar. O zamanlar bir bilgisayar yaklaşık 1 milyon $ değerindedir. Yıl 1965’te PDP-8 üretilir ve bu bilgisayar entegre devrelerin kullanıldığı, daha küçük ve daha ucuz bir bilgisayarın fiyatı sadece 18.000$ ‘dır. 1966 yılına kadar 800 adet PDP-8 satılır, gelecek on yıla kadar gündemde kalır ve bu süre içinde 30-40.000 sistem satılır. Bir çok üniversite ve araştırma laboratuarı bu makineden alır ve bu makine bilgisayarı hobi edinenler kültürü yaratır.

1960’lı yıllar entegre devre çiplerinin meydana çıkış gelişme yılları olur. İlk entegre devre çipi 1962 yılında askeriye için üretilir, üzerinde yaklaşık yarım düzine transistör bulunan bu çipin maliyeti 50$’dır. Çiplerin üretimi ve üzerinde barındırdığı transistör sayısı yıllar içinde katlanarak artarken, üretim maliyeti de aynı oranda düşer. Entegre devrelerin gelişimi, bilgisayar teknololojisinin ötesinde bir çok elektronik üründe önemli etkiler meydana getirir. Bunlardan birincisi, hesap makinesi endüstrisidir. Elde kullanılan ilk hesap makinesi 1971 yılında 100$’lık bir etiket fiyatıyla piyasayla tanışır ve yılı 1975’e geldiğinde fiyatı 5$’dır. Bir diğer sektör, dijital saaat sektörüdür. İlk dijital saat 1973 yılında 250$’dır ve denilebilir ki o tarihte bir dijital saaatin hesaplama gücü ENIAC bilgisayarın gücüne eşittir. Bu fiyat 1975’te 150 $’a düşer, şimdilerde ise birkaç dolardır. Elektronik entegre devrelerden önemli oranda etkilenen bir diğer sektör ise, video oyunları endüstrisidir. 1971 yılında kurulan Atari firması, ilk oyunu olan masa tenisi oyununu 1974 yılı Noel’inde piyasaya sürer, fiyatı 350$ olan bu oyun 1976’da 50$’a düşer.

Şunu belirtmek gerekir ki, 1970’li yılların başında hesap makinesi, dijital saat ve video oyunları bilgisayar sektöründen oldukça ayrı ve bağımsız sektörler iken, 1970’li yılların sonunda, aynı mikro işlemci içinde birleşmişlerdir.

1971 yılında bulunan mikro işlemciler, 1973 yılına kadar yaygın değil iken 1979 yılında yıllık mikro işlemci satışı 75 milyonu bulur.

Kişisel bilgisayarların gelişimi ile radyonun gelişimi arasında paralellikler bulunmaktadır. 1890’lı yıllarda şimdi dinlediğimiz radyo bilimsel roman konusu bir muammadır. Mors alfabesi yoluyla bir noktadan diğer noktaya kablosuz olarak ilk kez 1901 yılında, Guglielmo Marconi tarafından gerçekleştirilir. Guglielmo bu tarihte, S harfini sürekli olarak İngiltere’den Kanada’ya aktarır. Bu başarı firmaların ve telgraf şirketlerinin özel ilgisini çeker. Bir taraftan firmalar bunu kullanma yollarını araştırırken, diğer yandan hobi sahiplerinin dikkati de bu konuya yönelmekte, 1917 yılına gelindiğinde lisanslı amatör 13.581 operatör bulunmakta, lisanssızlarla bu sayı 150.000’i bulmaktadır. İlk radyo yayını fikri ise Birinci Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkar ve 1922-1924 yılları arasında A.B.D.’de radyo yayını yapan 564 radyo istasyonu vardır ve herbir radyo da 80$’a satılmaktadır. Radyo yayınlarının ortaya çıkışı 3 önemli noktayı gündeme getirir: Birincisi, radyonun uzun dönemde ortaya çıkaracağı önem başlanğıçta fark edilememiştir. İkincisi, radyonun yaygınlaşmasında en önemli aktör amatörler olmuş, bunlar ilk radyo alıcılarını kendileri yapmışlardır. Üçüncüsü, bir kere radyo yayını kurulduktan sonra, pazar dev firmalar (radyo üreticileri ve yayıncıları) tarafından ele geçirilmiştir.

Benzer oluşumun, kişisel bilgisayarın gelişiminde de meydana geldiği anlaşılır. Mikro işlemcilerin olduğu piyasada, amatör bilgisayarcılar, kişisel bilgisayara dönüşümde önemli rol oynamışlar ve kişisel bilgisayar sektörü daha sonra IBM gibi devlerin oyunlarına sahne olmuştur.

Kişisel bilgisayara olanak sağlayan teknoloji olan mikro işlemciler, 1969-71 yılları arasında İntel’de üretilir. 1968 yılında Robert Noyce ve Gordon Moore tarafından kurulan İntel, önceleri yarı iletken hafızalar ile hesap makineleri ve video oyunları gibi ürünlere çipler üretmektedir. 1971 yılında İntel açıklar: “Elektronik devrelerin yeni çağı...bir çipte programlanabilir mikro bilgisayar” ve bu 4004 model çipin fiyatı yaklaşık 1000$’dır. Bu çip bir kerede 4 bit veri işleyebilmektedir. İki yıl içerisinde, İntel bir kerede 8 bit işleyebilen 8008 modeli çıkarır. Belirtmek gerekir ki, bu bilgisayarlar, şimdi kullanmakta olduğumuz kişisel bilgisayarlar gibi değildi. Kağıt bant takılabilen, delikli kartlarda programı işletilen aletlerdi.

1975 yılı Ocak ayında mikroişlemciye dayalı ilk bilgisayar olan Altair 8800 yayınlanır, Popular Electronics dergisinin ön sayfasında. Bu makine demonte vaziyette ve bilgisayarı hobi edinenlerin kendilerinin parçaları bileştirebileceği türdendi ve fiyatı 400$’ın altındaydı. Bilgisayar içinde merkezi işlemcisi bulunan ön tarafında düğmeleri ve neon lambaları bulunan tek bir kutu içerisindeydi. Ne ekran, ne klavye ve ne de yeteri kadar hafızası vardı (sadece 256 bayt), faydalı bir şeyler yapmak için. Altair 8800 sadece, ön panelde yer alan düğmeler yardımıyla ikili sistem (binary) kodlarıyla programlanabiliyordu.

1955 yılında doğan Bill Gates, bilgisayarlarla olan ilk tecrübesini, 1969 yılında okul tarafından kiralanan bilgisayarda, BASIC kullanarak program yapmakla yaşar. Yakın arkadaşı Paul Allen’in de programlama tutkusu vardır ve Paul Washington State Üniversitesi’ne bilgisayar konusunda okumaya, Bill Gates de babasının etkisiyle Harvard da hukuk okumaya gider 1973’te. Bununla birlikte, Bill Gates geceleri hala programlama ile uğraşmaya devam etmektedir. Altair 8800 1975 yılında, Bill Gates ve Paul Allen’in hayatını değiştirir. Makineyi duyar duymaz ikisi birlikte, makineyi üreten MITS firmasına başvurarak makine için BASIC dilinde yazılım yazmayı önerirler ve ikisi birlikte Micro-Soft (- işareti sonra kaldırılı.) firmasını kurarlar. 1975 yılı Şubatında ilk programlarını yazarlar ve iyi bir işletmecilik örneği göstererek firmaya yazılımı her şeyiyle satmayıp, sadece royalti usulüyle satarlar. Yani firma Altair 8800 sattıkça Microsoft da kazanacaktır. 1975 yılının ilk üç ayında MITS firması 1 milyon $’lık sipariş alır.

Mainframe bilgisayarların laboratuar ortamından işletme makinelerine dönüşümü yaklaşık bir on yıl alırken, kişisel bilgisayarların dönüşümü iki yılda olur. Bu hızlı dönüşümün nedeni de, gerekli olan klavye, ekran, disk sürücüler ve yazıcılar gibi alt sistemlerin zaten piyasada mevcut olmasıdır.

1976 yılına gelindiğinde, sadece bir kaç yazılım firması bulunmakta ve bunlar da çoğunlukla sistem yazılımı üretmektedir. En popüler ürünler ise, Microsoft’un BASIC programlama dili ve DEC’in CP/M işletim sistemidir. 1977 yılında, Microsoft’un 5 çalışanı bulunmakta ve yıllık satışları tutarı 500.000$ civarındadır.

Aynı tarihlerde uygulama programları ise, oyun, eğitim ve işletme olmak üzere 3 temel pazarda boy göstermektedir. Oyun programları bir çok genç programcıyı harekete geçirir. İşletmeler için paket programların pazarı 1978-1980 yılları arasında gelişir. Bu konuda yaygın olarak kabul gören ilk uygulama programı şu anda kullanılmakta olan Excel programına benzer fonksiyonları görev VisiCalc programıdır. Kelime işlemci programların gelişimi ise, 1980 yılını bulur.

IBM gelişmekte olan kişisel bilgisayar pazarının farkındadır ve kişisel pazara girmesinde, diğer firmalara nazaran önemli avantajları bulunmaktadır. IBM üreteceği kişisel bilgisayar için o sıralarda CP/M işletim sisteminin geliştirici Gary Kildall’a teklifte bulunur, ancak Gary teklifi reddeder, bu teklif-red hikayesinin bir çok versiyonu konuşulur ve IBM Microsoft’u tercih eder. Microsoft IBM ile anlaşma yaptığında, elinde henüz bir işletim sistemi bulunmamaktadır. Bill Gates yerel bir firmadan 30.000$ karşılığında, sonraları bilgisayarla ilgilenen herkesin dilinden düşmeyecek MS-DOS’a dönüşecek işletim sistemini alır. Bu işletim sistemi IBM tarafından satılan her kişisil bilgisayarla birlikte satılmakta ve Microsoft programın her kopyasından 10-30$ arasında bir royalti gelirir elde etmektedir. 1981 yılında ilk IBM kişisel bilgisayar, sonraları sadece kişisel bilgisayar olarak adlandırılan bilgisayarlar üretilir, 64 kilobayt hafıza ve floppy diskle birlikte 2.880$’dır. 1982-83 yıllarında IBM’in kişisel bilgisayarı endüstri standardı haline gelir, bir çok yazılım firması ürünlerini IBM kişisel bilgisayarı ile uyumlu olacak bir şekilde üretir ve 1983 Ocak ayında Time dergisi, yılın adamı olarak IBM PC’yi seçer.

Mehmet Çakır

Gümrük Başmüfettişi